Niet Beatrix, maar Kamer wijst informateur aan - ‘dat kon al, maar gebeurde nooit’

De ministers van het kabinet-Rutte samen met de koningin op het bordes van paleis Huis ten Bosch in Den Haag. Foto NRC / Roel Rozenburg

Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat het parlement in de toekomst zelf het initiatief neemt bij een kabinetsformatie. Niet de koningin, maar de Tweede Kamer moet de informateur en de formateur aanwijzen. Het reglement van orde van de Tweede Kamer moet daarvoor worden aangepast.

Het plan moet ervoor zorgen dat het proces rondom de vorming van een nieuwe regering transparanter wordt en maakt een einde aan de rol van het staatshoofd bij de formatie. De PVV, PvdA, GroenLinks en de Partij voor de Dieren hadden zich al voor een D66-voorstel hierover uitgesproken. De SP steunt het voorstel nu ook, waardoor er een Kamermeerderheid van 91 zetels is.

Week na verkiezingen debat over formatieproces

In het voorstel staat dat binnen een week na verkiezingen er een debat in de Kamer moet komen, waarin wordt beslist wie het formatieproces zal leiden. Tot nu toe gaan de fractieleiders bij koningin Beatrix langs. Op basis van hun adviezen wijst zij een informateur of formateur aan. Als de partijen er zelf niet uitkomen, kan het staatshoofd alsnog worden betrokken bij de formatie.

Ineke van Gent, kamerlid voor Groenlinks, is blij dat de Tweede Kamer de regie in eigen handen neemt. Van Gent:

“Iedereen kan nu in alle openbaarheid meekrijgen wie welke opdracht meegeeft om een kabinet samen te stellen. Dat is pure winst voor de democratie.”

Kamer kan al sinds 1971 het initiatief nemen

Als dit voorstel inderdaad wordt aangenomen verliest de koningin een beetje van haar formele macht, aldus Herman Staal, chef van de politieke redactie van NRC Handelsblad. Tegelijkertijd was het voor de Kamer altijd al mogelijk om het initiatief bij de formatie te nemen, maar gebeurde dat nooit. Staal:

“Als sinds de motie-Kolfschoten uit 1971 is het mogelijk dat de Kamer na de verkiezingen het initiatief neemt om te debatteren over de kabinetsformateur. Dat is al die jaren nooit gedaan, waardoor het de koningin is die iedere keer op basis van adviezen van de fractieleiders een besluit neemt. Een van de redenen waarom dit nooit is gebeurd is omdat de kamer pas een week na de verkiezingen wordt geïnstalleerd en dat dat voor teveel vertraging zou zorgen. Als dit voorstel daadwerkelijk wordt aangenomen verplicht het parlement zichzelf om dit initiatief op zich te nemen. En daarmee verliest de koningin een klein beetje van haar formele macht.”

Dit bericht wordt aangevuld.