Dieetadvies is wel/niet noodzakelijke zorg

De plotse afschaffing van de vergoeding voor dieetadvies dreef diëtisten naar de rechter. Het kost banen, zeggen ze, en het schaadt de gezondheid.

Je zou tegen Diane Rongen kunnen zeggen dat het haar eigen verantwoordelijkheid was: dat ze zelf maar moest bedenken hoe ze 28 kilo kwijtraakte. Dat ze zelf een alternatief moest verzinnen voor de speklappen, de vette kaas, de salami en de ‘kapsalon’ (frites met dönervlees, kaas en knoflooksaus) die ze at. Dat het haar zaak was dat ze ging eten omdat ze depressief was. Of omdat ze zich ergerde aan haar 22-jarige zoon die de hele dag blowde.

Dat zou je kunnen zeggen. Maar zo ziet diëtist Nanda Onverwagt dat niet. Ze werkt in de Rotterdamse volkswijk Crooswijk en is blij dat ze Diane Rongen (40) het afgelopen jaar heeft geholpen. Ze is blij dat Diane niet een maand geleden aanklopte. Want vorig jaar zaten haar dieetadviezen – vier uur uitgesmeerd over tien consulten – nog in het basispakket van de zorgverzekering. Nu niet meer. Nu krijgt een patiënt dieetadvies alleen vergoed als hij een (duurder) aanvullend verzekeringspakket heeft. En dat heeft Rongen niet.

Dieetadvies is geen noodzakelijke zorg, zegt het College voor Zorgverzekeringen dat bepaalt wat het basispakket in- en uitgaat. En dus hoeft het niet meer te worden gedekt via de verplichte basisverzekering. Gezond leven of niet – dat is volgens het kabinet de verantwoordelijkheid van het individu. Opbrengst van de bezuiniging: tussen 40 en 50 miljoen euro.

Diane Rongen lacht ongemakkelijk als Onverwagt haar complimenteert met haar gewicht: 86 kilo. „Je woog een jaar geleden 114 kilo, dame. Je hebt je dieet radicaal omgegooid. Dat is een ongelofelijke prestatie”, zegt ze. Diane lacht weer, maar wel met haar mond dicht, want ze mist twee voortanden. Er is meer goed nieuws: haar oudste zoon lijkt werk te hebben gevonden. En ze mag, na een lange periode van schuldsanering, binnenkort misschien weer zelf bepalen waar ze haar uitkering aan besteedt.

Morgen doet de rechter uitspraak in een kort geding dat de 2.800 diëtisten aanspanden tegen minister Schippers (Volksgezondheid, VVD). Ze vinden de afschaffing te abrupt. Eigenlijk willen ze dat dieetadvies weer in het basispakket komt. In elk geval voorlopig, want het aantal cliëntenbezoeken is sinds 1 januari gehalveerd. Diëtisten hebben plots weinig werk. Zeker in arme stadswijken als Crooswijk. Hier geldt: als iets niet meer wordt vergoed, wordt het gewoon niet meer gebruikt. Nanda Onverwagt is 70 procent van haar klandizie kwijt. Dat Diane Rongen vandaag nog komt, is omdat de gemeente Rotterdam dit jaar twee uur dieetadvies (uitgesmeerd over tien consulten) voor haar vergoedt.

Van haar financieel bewindvoerder krijgt Rongen wekelijks zeventig euro te besteden. Ze heeft het geld niet om beter passende kleren te kopen nu ze zo is afgevallen. Ze heeft al moeite de Slankie-kaas te betalen die ze tegenwoordig op haar brood smeert. Ze kocht gisteren een pond snijbonen: drie euro! Maar ze houdt vol. Water kost minder dan een blikje prik en bovendien: ze voelt zich beter. Lichter.

Aan de overkant van de huisartsenpraktijk waar Onverwagt werkt, loopt een klas van zo’n twintig kinderen. Uitgelaten rennen ze in de lentezon, tassen over de schouder. Vier van de twintig zijn veel te dik: bolle buiken wiebelen in losse T-shirts. De basisscholieren in deze buurt krijgen ook dieetadvies van Onverwagt, vertelt ze. Want hun ouders hebben vaak geen idee wat gezond eten is. Marokkaans, Turks, Antilliaans, Nederlands – het doet er niet toe: ze geven ze chips en cola mee naar school. „Dan gelden ze als lieve moeder. Iedereen tevreden. En merkvoeding geeft status. Een pakje Wicky of Fanta wordt gezien als stoerder dan een flesje water.”

Om kinderen en hun moeders te leren dat ze echt niet elke dag Wicky moeten drinken, legt Onverwagt 35 suikerklontjes naast elkaar. „Eén pakje Wicky staat gelijk aan vijf klontjes suiker. Als je het zo brengt, zien ze wel dat het ongezond is.” Maar dieetadviezen voor kinderen zijn ook uit het basispakket van de zorgverzekering geschrapt. Een aantal basisscholen krijgt dit jaar dieetadvies nog vergoed door de gemeente Rotterdam.

Diëtistenpraktijk HRC, waar Onverwagt werkt, houdt zich niet alleen bezig met overgewicht. Er zijn patiënten met allergieën, suikerziekte, te hoge bloeddruk. En patiënten die ondervoed zijn, zoals een 76-jarige vrouw die Onverwagt eind vorig jaar een paar keer adviseerde. Ze woog 48 kilo. Na een paar dieettips, die ze opvolgde, werd de vrouw sterker. Sinds begin dit jaar komt ze niet meer. Via mensen in de buurt hoorde Onverwagt dat de oude vrouw weer amper de deur uitkwam, haar vrijwilligerswerk opzegde. Toen ze haar onlangs uitnodigde voor een gratis consult – „wat niet te vaak kan” – woog ze nog maar 44 kilo.

Onverwagt: „Als je ziet hoe gezond mensen kunnen worden van een paar dieetadviezen! Sommige mensen hebben minder medicijnen nodig, kunnen de trap weer op en af, gaan weer sporten. Al zonder je alleen maar de chronische patiënten en de kinderen van die bezuiniging uit, dan zou ik ermee kunnen leven.”