De encyclopedie lees je nu alleen nog met stroom

Het is voorbij. Er komt geen nieuwe druk meer van de Encyclopaedia Britannica. Dit maakte de Amerikaanse uitgever vorige week bekend. De bestaande oplage wordt nog verkocht, à 1.395 dollar (1.068 euro) voor een complete set – 23 dollar per kilo. Daarna zal hij alleen nog tweedehands beschikbaar zijn – een ‘ongebruikte’ uit 1991 wordt nu aangeboden voor 250 euro op Marktplaats.

De Britannica is een monument in de boekenkast: 32 delen dundruk, in totaal 1 meter 40 breed, 29 cm hoog, circa 65.000 artikelen. Eeuwenlang stond de encyclopedie symbool voor de kennishonger uit de Verlichting (eerste druk, in drie delen: 1768). Maar op papier verkocht dat verlichtingsideaal steeds minder, al werd jaarlijks een nieuwe, herziene oplage gedrukt. In 1990 was die oplage nog 120.000 stuks, vorig jaar was het minder dan 10.000.

Het waren vooral bibliotheken en bibliofielen die de papieren encyclopedie nog kochten. Want je moest wel echt van papier houden. De encyclopedische informatie zelf was al lang veel goedkoper. Voor 80 dollar (61 euro) koop je een jaar lang toegang tot de Britannica op internet– uitgebreider dan in druk. De dvd kost maar 40 dollar, voor 80.000 artikelen.

Het was onvermijdelijk. Op het blog van de Britannica blaast een hardcore lezer nog droevig de loftrompet over de papieren editie die nooit meer zal verschijnen: „Het is een droevige, droevige dag, geen internet nodig, geen stopcontact, geen batterijen nodig om te lezen.” Maar ene Andrew Pringle vat er het noodlot van de Britannica als volgt samen: „Godzijdank! Ik ben het zat om drie minuten lang een antwoord op te zoeken in een encyclopedie terwijl ik het in drie seconden kan googlen.”

Lange tijd was het zo dat de Britannica betrouwbare informatie had, terwijl op internet iedere idioot je maar wat wijs kon maken, niet gecorrigeerd door een zorgvuldige redactie. Maar de gratis internetencyclopedie Wikipedia, waarbij gebruikers zelf de artikelen kunnen corrigeren, doorbrak dat monopolie. Al in 2005 werd door Nature vastgesteld dat in een willekeurig artikel over een wetenschappelijk onderwerp de Britannica gemiddeld drie onjuistheden bevatte, in het parallelle Wikipedia-artikel werden er vier geteld. De Britannica bestond toen 237 jaar, Wikipedia 5. En Wikipedia is alleen maar beter en uitgebreider geworden.

De Britannica kwam al in 1989 uit op cd-rom en in 1994 was ze de eerste encyclopedie op internet. De digitale revolutie is nu voltooid. Het boek gaat dicht.