Brieven over misbruik

Castratie homo’s in jaren 50 is niet typisch katholiek

NRC Handelsblad publiceerde afgelopen weekend het tragische verhaal van Henk Heithuis. Hij werd in de jaren vijftig gecastreerd om hem af te helpen van zijn vermeende homoseksualiteit. In de nasleep van het artikel overheerst een Pavlovreactie in de richting van de katholieke kerk. Dit is ten onrechte. Iedere openlijke homo of pedo liep in de jaren vijftig kans op lichamelijke verminking.

NRC Handelsblad beschrijft één concreet geval van castratie, uit het internaat in Harreveld. De volstrekt abjecte ingreep die Heithuis moest ondergaan, vond plaats in de jaren vijftig. In deze jaren was de gangbare opvatting dat homoseksualiteit een ziekte was. Homoseksualiteit onder de 21 jaar was verboden bij wet. Justitie vervolgde overtreders actief. Als je al uit de kast durfde te komen, liep je het risico terecht te komen in handen van de medische wetenschap en psychiatrie, die zich bezighielden met de genezing van homo’s. Elektroshocks en castratie waren niet ongebruikelijk.

In de jaren dertig raakte Justitie voor het eerst betrokken bij chirurgische castratie. De discussies die hieraan vooraf gingen, waren hevig. De ‘medicatie’ werd vaak in verband gebracht met eugenetica. Vooral de kerk was tegen castratie en eugenetica. In Nederland werd testikeltransplantatie in die tijd evenwel gezien als een veelbelovende therapie tegen homoseksualiteit.

Volgens Van der Meer (2009, p. 302) zijn er tussen 1930 en 1969 ruim vierhonderd castraties uitgevoerd, waarvan een zeer klein aantal bij homoseksuelen (minder dan twintig mannen). Beyaert (1986, p. 362) schat het aantal op 381 tbr-verpleegden tussen 1938 en 1967. In 1968 waren de laatste castraties. Ook de Britse regering liet in die tijd homo’s experimenteel behandelen voor hun ‘kwaal’. Homo’s kregen elektroshocks als ze langer dan acht seconden keken naar dia’s van mannen.

Er is dus niets specifiek katholieks aan. Juist katholieken en protestanten waren tegen die castratiepraktijk, onder meer omdat het ingaat tegen de integriteit van het lichaam. Niet voor niets noemt de Bisschoppenconferentie de berichten uit NRC Handelsblad ontluisterend en veroordeelt ze de handelwijze.

Hoezeer de aandacht ook terecht is – media en politici laten zich leiden door tunnelvisie. Het is net zo schadelijk dat de media geen rekening houden met de context van de tijdgeest en het verwerpelijke idee van destijds dat homo’s ziek zouden zijn en operatief of chemisch moesten worden behandeld.

Eric van den Berg

Den Haag

Ook vrouwen werden toen besneden en gesteriliseerd

Het verhaal over de gecastreerde twintigjarige is schokkend. Een verzachtende omstandigheid voor de hanteerders van het mes is dat men in die dagen niet beter wist en echt dacht genezend bezig te zijn. In Nederland zijn destijds ook meerdere jonge vrouwen verlost van hun clitoris, om hen seksueel te kalmeren. In de Verenigde Staten en Scandinavië is daarmee langer doorgegaan dan hier ten lande.

Ook werd menig meisje uit sociaal zwakke milieus trouwens gesteriliseerd, uit angst dat ze anders het intelligentieniveau van onze bevolking omlaag zou halen. Dit is ook een achterhaald idee. Armen kregen immers vaker geen of weinig kinderen. Zoals de overige lichaamskenmerken neigt ook intelligentie bij het nageslacht terug naar het gemiddelde. Mensen met een lager IQ zowel als met een hoger IQ krijgen gemiddeld kinderen met een meer gemiddelde IQ-waarde. Het mentaal verpauperen van ons allen bleek een waanidee.

Machteld Roede

Maastricht