De Noordpool is een geostrategische hotspot geworden

Nergens op aarde zijn de gevolgen van klimaatverandering zo goed zichtbaar als in het Noordpoolgebied. Dat raakt niet alleen de omringende landen: ontwikkelingen als de door het smeltende ijs stijgende waterspiegel en de beschikbaarheid van voorheen onder het ijs verborgen energiebronnen hebben effect in de hele wereld. Nederland kan er op termijn door in zijn voortbestaan worden bedreigd. Canada trekt al migranten aan om in 2050 goed te kunnen profiteren.

Zo is deze regio, waar een decennium geleden alleen direct betrokkenen naar omkeken, van grote geostrategische betekenis geworden. De veranderingen op dit noordelijkste deel van de planeet gaan dan ook razendsnel. De Noordpool is hot.

Een paar jaar geleden schreef de denktank Carnegie Endowment for International Peace een rapport over de geopolitieke gevolgen van klimaatverandering in het Arctische gebied. De regio, heette het, wordt geconfronteerd „met een snelle, systematische verandering die allerlei economische en sociale gevolgen heeft en implicaties voor politiek en veiligheid. Of landen en betrokken partijen dat uitspelen via internationale samenwerking of competitie en strijd, is een belangrijke kwestie”. Het overleg schoot tekort, volgens de denktank.

Hoe gaat het nu, een paar jaar later? De landen uit de regio hebben gekozen voor samenwerking, niet voor conflict, zegt Laurence Smith, auteur van een boek over Het Nieuwe Noorden, in een interview met Juurd Eijsvoogel. Ze doen dat zo voortvarend, dat hij voorstelt naast de opkomende BRICS-landen (met onder meer China, India en Brazilië) voortaan ook te spreken van het veelbelovende noordelijke blok: de NORCS (waaronder de VS en Rusland, en de Scandinavische landen).

Ook andere landen willen nu aanhaken. China staat te popelen om toe te treden tot de Arctische Raad, het forum van landen die grenzen aan het Noordpoolgebied. Brazilië, India, Japan, Zuid-Korea en de Europese Unie willen graag ‘permanente waarnemer’ worden – een status die nu nog is voorbehouden aan Frankrijk, Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Polen, Spanje en Nederland.

De slag om de Noordpool verloopt dus via de vergadertafel. Als de Arctische Raad nieuwkomers weghoudt, kunnen die wel eens een ander podium gaan zoeken, zoals de Verenigde Naties. Want grote, snel groeiende economieën als China, India en Brazilië met een onverzadigbare behoefte aan olie en andere grondstoffen, hebben de blik niet alleen op het noorden gericht uit medelijden met de ijsbeer.

Dat globalisering niet alleen een verhaal is van botsingen van belangen, maar ook van verdraagzaamheid en geduld, heeft Floris van Straaten bijna zes jaar als correspondent in het Verenigd Koninkrijk beziggehouden. In de aanloop naar de Olympische Spelen schreef hij een boek over Londen, dat grote gemeenschappen uit zeker veertig landen telt. In deze bijlage belicht hij de drang van nieuwkomers om zich aan te passen, en legt uit waarom autochtone Londenaren niet hoeven te vrezen dat één immigrantengroep hen overvleugelt.