Zwart, maar dan wel oud en slow 1

De Zwarte Lijst die Radio 6 vanaf vanavond uitzendt, is een alternatief voor de ‘witte’ Top 2000. Maar de Zwarte Lijst is net zo retro. Ook deze luisteraars kiezen voor vertrouwd.

Onvrede over de Top 2000 is een van de motieven voor de Zwarte Lijst van Radio 6, de zender voor soul en jazz. In de Top 2000 staat vooral witte muziek. Van het feit dat zwarte muziek het fundament is van popmuziek en zwarte artiesten ook een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan popmuziek, is weinig te merken in de Top 2000: vorig jaar was Bob Marley, met ‘No Woman No Cry’ op nummer 79 de eerste zwarte artiest.

Net als de Top 2000 wordt de Zwarte Lijst, die vanaf vannacht een week lang wordt uitgezonden en waaraan vanavond ook een tv-programma is gewijd, bepaald door luisteraars die hun stem op de site van Radio 6 konden uitbrengen. Ze hadden de keuze uit 3.500 soul-, jazz-, rhythm & blues-, blues-, hiphop- , en arrenbie-nummers, maar mochten ook hun eigen favorieten toevoegen. Anders dan bij de Top 2000 staat het aantal platen van de Zwarte Lijst niet vast: er worden zo veel nummers uitgezonden als in een week passen. Dit jaar zijn het er 1819.

Zwart is voor de samenstellers van de Zwarte Lijst een ruim begrip. Ook witte artiesten die soul- of jazzachtige nummers zingen, zoals Adele, Van Morrison, Wouter Hamel, Michael Bublé en Frank Sinatra, staan erin. De vorig jaar overleden Amy Winehouse heeft dit jaar met Back to Black zelfs de achtste plaats gehaald. Sterven is trouwens bevorderlijk voor een notering in de Zwarte Lijst. Terwijl de onlangs overleden Whitney Houston vorig jaar nog ontbrak, staat ze er nu met drie nummers in.

Toch kent het begrip ‘zwart’ wel grenzen, al blijven die vaag en problematisch. Zo ontbreken ook dit jaar de witte Rolling Stones, hoewel die in hun begintijd veel rhythm & bluesnummers hebben gecoverd en een heilig ontzag voor oude blues hadden. Maar het even blanke duo van Steely Dan staat dit jaar, inclusief de solonummers van Steely Dan-lid Donald Fagen, met maar liefst 11 nummers in de Zwarte Lijst, waaronder het toch echt heel erg witte Rikki, don’t lose that number. De bluesrock van de zwarte Jimi Hendrix heeft ook dit jaar de lijst niet gehaald.

De top van de Top 2000 wordt gedomineerd door trage, liefst lange nummers uit de jaren zeventig waarbij het elk jaar de vraag is of Queens Bohemian Rhapsody uit 1975 of Hotel California van The Eagles uit 1977 op nummer 1 staat. In de Zwarte Lijst zijn vooral de jaren voor en na 1970 nadrukkelijk aanwezig. In 2010 stond Marvin Gaye’s Let’s Get It On uit 1973 op nummer 1 en Otis Reddings (Sittin’ On) The Dock Of The Bay uit 1967 op nummer 2, een jaar later stond Otis Redding, evenals dit jaar, nummer 1.

Net als de stemmers van de Top 2000 hebben die van de Zwarte Lijst ook een opvallende voorkeur voor langzame nummers, zoals Bill Withers’ Ain’t No Sunshine dat dit jaar Marvin Gaye’s niet al te snelle What’s Going On van de tweede plaats heeft verdrongen. Ook het hoogste jazz-nummer dit jaar, So What van Miles Davis op 11 nodigt alleen uit tot ritmische bewegingen van de voet of het hoofd. De enige dansnummers in de Top 10 zijn Respect van Aretha Franklin en Move On Up van Curtis Mayfield.

Opvallend is ook de ondervertegenwoordiging van hedendaagse arrenbie en hiphop. Van R. Kelly staat maar één nummer in de lijst, van Beyoncé ook. En naar iets van Rihanna is het zelfs vergeefs zoeken in de Zwarte Lijst. Hiphopnummers staan er bovendien bijna uitsluitend in als ze zijn gestoeld op jazz- en soulsamples zoals die van US3.

Eigenlijk zijn de liefhebbers van de Zwarte Lijst niet veel anders dan die van de Top 2000. Rustige oude en retromuziek voor op de bank – dat is wat ze allemaal willen.