Samsom: energie volop, en nu nog een richting

Wat gaat Samsom doen met de PvdA? Tot de volgende verkiezingen heeft hij tijd voor een coherente visie.

Energie, overtuigingskracht en ideeën – zo vat Diederik Samsom zijn kwaliteiten zelf samen. Daarmee kan hij de grootste oppositiepartij veranderen. Hoe ziet de PvdA er onder de zojuist gekozen nieuwe aanvoerder uit?

Voor een man die over alles een mening heeft, en deze met orkaankracht uitdraagt, ligt terughoudendheid in het politieke debat niet voor de hand. Als leider zullen zijn woorden continu worden gehoord en geanalyseerd. Dat merkte Samsom al toen hij de Utrechtse burgemeester Aleid Wolfsen, partijgenoot, afserveerde en zich daarvoor even later verontschuldigde.

Een van de voordelen van Samsom: hij weet waarover hij het heeft. Waar een ander bij gebrek aan kennis moet vluchten in vage stotterformules, heeft de nieuwe leider van de PvdA vaker een cijfer, markante anekdote of treffende vergelijking paraat.

Zijn fractiegenoten weten zich gewaarschuwd dan wel aangemoedigd. Het laatste team dat Samsom leidde, bij Greenpeace, heeft hij „over de kling gejaagd”, zo vertelde hij zelf. Hij joeg hen genadeloos op, want, zo zei hij: „We zijn niet rijker dan Shell, en ook niet slimmer. We kunnen alleen winnen als we het grager willen.”

Van de dertig leden die de PvdA-fractie telt, hebben er nu vier van Samsom verloren. Daarbij valt vooral Ronald Plasterk op. Die omschreef het stijlverschil met zijn toenmalige tegenkandidaat, inmiddels nieuwe baas, eens zo: híj, Plasterk zelf, zou wél een podium bieden aan de andere Kamerleden, hij zou hun wel het vertrouwen schenken dat ze verdienen.

Samsom wil ontevreden oud-PvdA-kiezers (nu bij PVV en SP) terughalen. Alleen met hen kan de PvdA een volkspartij zijn. Anderen mogen dat kansloos vinden en liever electoraal heil zoeken bij D66 en GroenLinks – zo niet Samsom.

In zijn ogen is het de taak van de PvdA om ‘verliezers’ en ‘winnaars’ in een globaliserende en complexere maatschappij te verbinden. Niet voor niets zocht Samsom actief naar de woede die mensen van de PvdA deed afdrijven. Als straatcoach, als medewerker bij het sociaal loket, door boze e-mailschrijvers te bezoeken. Hij heeft er de overtuiging aan overgehouden dat ze het liefst op de PvdA zouden stemmen, maar de machthebbers van die partij niet meer vertrouwen.

De PvdA wil als de tweede partij in de Kamer een centrale oppositierol spelen. Dat lukte tot nu toe niet. In partijfusies ziet Samsom niet veel, en zijn voorkeuren lopen uiteen van GroenLinks (ook al „zoekt deze partij actief naar de kleinst mogelijke minderheid”) tot de SP (ook al zijn de uitgangspunten „totaal anders”). Tijdens een verkiezingsdebat sprak Samsom de voorkeur uit voor een CDA-coalitie, omdat hij vindt dat alleen middenpartijen het land goed kunnen besturen.

Samsoms idee is dat ook de „genuanceerde oplossingen” van de PvdA met heldere keuzes inzichtelijk te maken zijn. Bijvoorbeeld door te zeggen dat de PvdA geen partij is vol regenten, die elkaar baantjes toeschuiven in een verrotte semipublieke sector. Die sector moet weer doen waar hij voor was bedoeld, dus pleit Samsom voor afschaffing van marktwerking in de zorg.

Kunnen deze signalen ook aaneengeregen worden tot een coherente visie? Samsom bepaalt zelf mee hoe lang hij daarvoor heeft. Zodra het kabinet valt, komen er nieuwe verkiezingen. En kiest de PvdA een nieuwe lijsttrekker.

zo kozen de PvdA-leden