Waarom houden we onze adem in als we schrikken?

Feyenoord scoort de gelijkmaker tegen PSV. PSV-fan Lieven Scheepers (14) uit Veldhoven houdt zijn adem in. Nadat PSV de wedstrijd toch heeft gewonnen, vraagt hij zich af: waarom houden mensen hun adem in als ze iets spannend vinden?

Vijf hoogleraren bogen zich over deze vraag. Een evolutionair bioloog, een gedragsfysioloog, een gedragsbioloog, een humaan fysioloog en een anesthesist met een specialisatie in ademhaling. Het fenomeen ‘adem inhouden bij een schrikreactie’ is volgens hen bekend in de literatuur. Maar onderzoek naar de functie ervan is nog vrijwel niet gedaan. De wetenschappers willen wel speculeren. Twee verklaringen vinden de meeste overeenstemming. De eerste komt van humaan fysioloog Ger Stienen, die vertelt dat een zoogdier in nood in een reflex stopt met bewegen – en daarmee ook met ademhalen – om minder op te vallen.

De tweede verklaring is afkomstig van Albert Dahan, hoogleraar anesthesiologie. Hij legt uit dat onze ademhaling wordt geregeld door twee sturingssystemen. De eerste is een chemische regeling, waarbij de chemische stoffen in ons bloed, zoals zuurstof en koolzuur, onze ademhaling drijven. Dat is vooral van belang als we slapen. De tweede is een gedragsgebonden regeling. Dahan: „Deze wordt gestuurd door ons gedrag, zodat bijvoorbeeld tijdens het sporten onze ademhaling omhooggaat. En het maakt het mogelijk dat we onze ademhaling kunnen aanpassen aan eten en drinken, en bijvoorbeeld aan het bespelen van een blaasinstrument.” Dat gedragsgebonden systeem staat sterk onder invloed van onze emoties. Zo kun je als je bang of in paniek bent gaan hyperventileren, en als je schrikt stoppen met ademhalen. Dahan: „Dit emotiegedreven fenomeen zorgt ervoor dat we ons even volledig kunnen richten op datgene waar we zo van schrikken.”

Korte tijd stoppen met ademhalen heeft nut omdat het alert maakt, is de consensus. Misschien is dat niet zozeer van belang tijdens het kijken van een voetbalwedstrijd op tv, maar wel in een noodsituatie. Overigens, stelt Dahan gerust, „wint de chemische regeling het altijd van de gedragsgedreven regeling, waardoor we na een paar seconden of soms minuten vanzelf weer gaan ademen”.

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl