Moskou werkt aan relatie VS

De NAVO krijgt mogelijk voor het eerst een basis in Rusland. Juist nu de betrekkingen zich op een dieptepunt bevinden.

Correspondent Rusland

Moskou. Met het voorstel van minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov aan de NAVO om gebruik te maken van een luchtmachtbasis voor het doorvoeren van militair personeel en materieel naar Afghanistan, zet Rusland voor het eerst in maanden weer een vriendelijk gezicht op tegen de Verenigde Staten. De ‘herstart’ (reset) van de betrekkingen tussen Moskou en Washington verliep recentelijk steeds moeizamer, als gevolg van de onenigheid over Syrië, de plannen voor het Amerikaanse raketschild in Europa en de felle anti-Amerikaanse retoriek van Vladimir Poetin in aanloop naar de presidentsverkiezingen.

Rusland heeft de NAVO al eerder toestemming gegeven om over zijn grondgebied naar Afghanistan te vliegen en gebruik te maken van zijn spoorverbindingen om materieel naar dat land te transporteren. Maar door het gebruik van de basis in Oeljanovsk, de geboorteplaats van Lenin aan de Wolga, krijgt de NAVO voor het eerst in de geschiedenis een logistieke basis op Russische bodem.

Tussen Moskou en Washington bestaat al enige tijd onenigheid over de voorzetting van het Amerikaanse gebruik van een luchtmachtbasis in Kirgizië. Eerder deze maand had de Amerikaanse minister van Defensie Leon Panetta een ontmoeting met de Kirgizische leiders om die ervan te overtuigen dat de VS die basis tot na het aflopen van het huurcontract in 2014 nodig hebben, voor het repatriëren van hun militairen.

Als reden voor het huidige voorstel gaf minister van Buitenlandse Zaken Lavrov aan dat het slagen van de NAVO-missie in Afghanistan van groot belang is voor zijn land. Het succes ervan zou volgens hem de verspreiding van terrorisme en illegale drugshandel in Centraal-Azië en Rusland kunnen tegengaan.

Het plan om de basis aan de NAVO ter beschikking te stellen is door sommige Russische parlementariërs bekritiseerd, omdat volgens hen het toelaten van buitenlandse militairen op hun grondgebied een veiligheidsrisico met zich meebrengt. Om hen gerust te stellen, heeft Lavrov benadrukt dat Amerikaanse troepen de nieuwe basis alleen als tussenhalte zullen gebruiken en ze daar niet mogen blijven. Ook heeft hij beloofd dat Rusland zich het recht voorbehoudt om de lading van de NAVO-vliegtuigen te inspecteren.

De stap van Lavrov komt op een moment waarop de Russisch-Amerikaanse betrekkingen zich op een nieuw dieptepunt bevinden. Poetin heeft met zijn anti-Amerikaanse verkiezingsretoriek de Russen op de staatstelevisie wekenlang en met succes voorgehouden dat de Verenigde Staten eropuit zijn Rusland te vernietigen. Daarnaast is de benoeming van de nationalistische, voormalige NAVO-ambassadeur Dmitri Rogozin tot vicepremier een teken aan de wand. Rogozin, die een belangrijke fractie binnen de machtselite aanvoert, laat niet na om keer op keer voor het Amerikaanse ‘gevaar’ te waarschuwen. Veel gewone Russen zijn nog altijd gevoelig voor die retoriek en zien ook de recente antiregeringsprotesten als pogingen van de Amerikaanse regering om hun land te destabiliseren.

Volgens de vooraanstaande politicologe Lilia Sjevtsova van de Moskouse denktank Carnegie Centrum zijn de Amerikaans-Russische betrekkingen in dood vaarwater beland. „De reset is op sterven na dood”, zegt ze. „Het kan Obama helemaal niets schelen wat er in Rusland aan de hand is. En dat kan uiteindelijk rampzalig zijn, want Rusland is een instabiel en explosief land.”

Het voorstel van Lavrov is een poging van Russische kant om de wederzijdse betrekkingen een nieuwe impuls te geven. Alleen moet de regering er nu nog haar goedkeuring aan geven. Wat op buitenlands politiek gebied verder van de nieuwe president Poetin kan worden verwacht is vaag. De afgelopen vier jaar heeft hij zich amper met buitenlandse politiek beziggehouden.