Frans en Duits in één studie

Veel individuele talenstudies fuseren tot een brede bacheloropleiding. Dat is goedkoper en moet meer studenten trekken.

Rotterdam. Wie moet er in de toekomst al die prachtige Franse literatuur vertalen? Martin de Haan, vertaler van onder meer Michel Houellebecq, was geschokt toen begin deze maand bekend werd dat de Universiteit Leiden een streep zet door de bacheloropleiding Frans. Het vak moet samen met Duits en Italiaans opgaan in de studie Taal, cultuur en media. De Haan: „Om een taal écht te leren, moet je erin worden ondergedompeld. Dat is niet het geval bij zo’n brede studie.”

Hij schreef een brief aan Wim van den Doel, de decaan van faculteit Geesteswetenschappen in Leiden. „Nota bene mijn alma mater”, verzucht De Haan, voorzitter van de Europese raad van literaire vertalersverenigingen CEATL. „De huidige tendens om talenstudies te laten opgaan in bredere culturele studies, waarvan de Leidse plannen een voorbeeld zijn, mag gerust rampzalig worden genoemd”, concludeerde hij in zijn brief. Een volwaardige studie Frans is er straks alleen nog aan de Universiteit van Amsterdam en in Utrecht.

Wim van den Doel vindt juist dat de nieuwe, brede studie een verbetering is. „Scholieren die geïnteresseerd zijn in taal, denken misschien nog niet meteen aan Italiaans”, zegt hij. „Maar als ze eenmaal in het eerste, brede bachelorjaar zitten, kunnen we ze misschien wel warm maken voor de taal. Zo proberen we voldoende wetenschappers te behouden die de taal kunnen onderzoeken.”

Niet alleen de Universiteit Leiden schrapt in het aanbod van alfastudies. De komende twee jaar verdwijnen er bij de Nederlandse faculteiten Letteren en Geestwetenschappen ongeveer dertig bacheloropleidingen, blijkt uit een rondgang van deze krant. Studies als Duits, Portugees en kunstgeschiedenis worden opgeheven, of gaan op in brede bachelors als ‘Europese talen en culturen’ en ‘Media, kunst, design en architectuur’.

De alfastudies staan in Nederland al jaren onder druk door bezuinigingen en stagnerende studentenaantallen. Dit jaar schreven zich 5.200 eerstejaars in bij een taal- of cultuurstudie. Dat is evenveel als in 2006, terwijl het totaal aantal eerstejaars in dezelfde periode met 20 procent groeide. In het gevecht om de schaarse middelen dat op iedere universiteit tussen de diverse faculteiten wordt gevoerd, hebben de faculteiten Geesteswetenschappen en Letteren het hierdoor steeds moeilijker. Alleen de positie van grote studies als geschiedenis en Engels, en die van een opkomende taal als Chinees, is redelijk onomstreden.

Daarbij komt nu dat staatssecretaris Zijlstra (Onderwijs, VVD) wil dat universiteiten meer brede bacheloropleidingen gaan aanbieden. In zijn vorig jaar verschenen strategische agenda voor het hoger onderwijs tot 2025 schrijft hij: ‘Voor veel studenten is de studiekeuze moeilijk, omdat zij nog niet weten wat zij later voor beroep willen, of welke studie goed aansluit op hun beroepsinteresse. Starten met een brede opleiding en binnen die opleiding steeds meer specialiseren, kan deze studenten helpen en vermindert de kans op uitval.’

De bekostiging van universiteiten geschiedt vanaf volgend collegejaar deels op basis van de mate waarin de instellingen zich profileren ten opzichte van elkaar. Dat maakt dat de strategische agenda geen vrijblijvend document is, zegt de Leidse decaan Van den Doel. „Het idee van de brede bachelor leeft al jaren, maar Zijlstra is bepalend geweest voor het hoge tempo waarin alles wordt ingevoerd.”

Naast Leiden vinden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en de Rijksuniversiteit Groningen de komende jaren de grootste veranderingen plaats.

In Groningen worden zes talenstudies samengevoegd tot een bachelor Europese talen en culturen. Dat levert een kostenbesparing op. Er verdwijnen 42 vakken, zegt Wakker. „We hebben te maken met de financiële realiteit. Die schrijft voor dat we op het geld moeten letten. Door een brede bachelor te maken van een aantal kleinere studies zijn we goedkoper uit en hopen we het taalonderwijs levensvatbaar te houden.”

In Leiden heeft men ervaring met het fuseren van letterenstudies. In september werden de ‘opleidingen Egyptologie en Talen en culturen van Mesopotamië & Anatolië’ samengevoegd tot de brede bachelor Culturen van de Mediterrane wereld. Van den Doel: „Natuurlijk was er vooraf protest. Men zei: dit gaat ten koste van de specialistische kennis. Maar ik kan nu al zeggen dat iedereen is bijgedraaid. We zijn van een instroom van twintig naar dertig studenten gegaan, toch een mooie groei van 50 procent. De kleine opleidingen stonden op de tocht, maar kunnen nu worden behouden.”

Docenten en studenten van de bedreigde opleidingen zijn nog niet overtuigd van de heilzame werking van een fusie. In Leiden beginnen de studenten Frans een petitie tegen het verdwijnen van hun opleiding. Er zijn al 3.700 handtekeningen binnen.

Houellebecq-vertaler De Haan ziet het somber in. „Het bedrijfsleven zit in deze tijd van globalisering te springen om mensen die een taal goed beheersen. Dat zullen studenten binnen zo’n brede opleiding niet leren. Straks heb je allemaal afgestudeerden die van van alles een beetje weten, maar nergens écht goed in zijn.”