E-waste hoort niet in de vuilnisbak

Nederland moet de inzameling en de recycling van afgedankte elektrische en elektronische apparaten – e-waste – komende jaren meer dan verdubbelen. Sims Recycling Solutions in Eindhoven is daarin momenteel marktleider in Nederland. „Eigenlijk is afval ons grootste exportproduct naar China.”

LCD-beeldschermen en plasmatelevisies. Ze zijn niet meer weg te denken uit de moderne huiskamer. Bijna elk huishouden heeft wel een televisie of pc met zo’n plat beeldscherm. De voorloper ervan -de kathodestraalbuis – was veel boller en zwaarder dan de huidige schermen. Winkels verkopen ze bij gebrek aan vraag al jaren niet meer.

Bij Sims Recycling Solutions in Eindhoven hebben ze er hun handen vol aan die ‘oude’ buizen. „95 procent van de beeldschermen die we hier bewerken is nog steeds bol”, zegt cliëntmanager Harrie van Gogh. „Soms tot wel veertig kilo. Het duurt zeker nog tot 2018 voordat er meer platte dan bolle schermen zullen worden verwerkt.”

Sims is een recyclingbedrijf, gespecialiseerd in consumentenproducten en professionele apparaten. Vrachtwagens met oude computerschermen, tv’s, printers en telefoontoestellen rijden af en aan. Van Gogh: „Het doel is de apparaten te demonteren en zodanig te bewerken dat er aan het eind van het proces secundaire grondstoffen overblijven. Deze kunnen na verdere bewerking weer gebruikt worden in nieuwe producten.”

Ooit was Sims een onderdeel van Philips. Een paar jaar na de verzelfstandiging in 1999 werd het bedrijf overgenomen door het Australische Sims Recycling Solutions. In Eindhoven verwerkt Sims jaarlijks 75.000 ton elektrisch afval. Dertien jaar geleden was dat nog 6.000 ton. Ook het personeelsbestand groeide: van 80 medewerkers in 1999 tot 180 nu. De omzet bedraagt 30 miljoen euro.

De elektronica die in containers binnenkomt, is afkomstig van consumenten en bedrijven. Het gaat om onbruikbare apparaten die zijn ingeleverd bij de milieustraat of winkels. Ook onverkochte voorraden van importeurs worden in Eindhoven bewerkt en verwerkt.

Sims betaalt voor het aannemen van dit elektrische en elektronische afval, en verkoopt de materialen die na scheiding overblijven. Voor de verwerking van monitoren en tv’s krijgt Sims wel geld. Voor het verwijderen van vervuilende stoffen als fluorescentiepoeder verricht het bedrijf namelijk specialistische handelingen.

Bezoekers van Sims Recycling Solutions moeten werkschoenen en oordoppen dragen. Bij betreding van de verwerkingshallen blijkt direct waarom. De vloer ligt bezaaid met kleine stukken kunststof, ijzer, aluminium en glas. Tot voor kort waren de materialen onderdeel van een beeldbuis, printplaat of ander apparaat met een stekker. Nu zijn ze door shredders met grote messen fijngemalen tot hanteerbare porties.

De machines brengen een oorverdovend gesuis voort. Van Gogh: „Zo’n mes kost 60.000 euro en gaat drie maanden mee. Dan is het volledig bot. Voor het vervangen ervan moeten we zeker twee dagen uittrekken.”

In een van de opslagruimtes staat een container met bureaustoelen. Geen elektronica of ICT, erkent Van Gogh. Het zijn niet alleen beeldbuizen, die ze in Eindhoven verwerken. Ook koffiezetapparaten, stofzuigers en soms zelfs complete kantoorinrichtingen worden teruggebracht tot secundaire grondstoffen.

Wat overblijft nadat de apparaten in stukjes zijn geknepen, wordt machinaal gescheiden. Aluminium, staal, plastic en metalen als koper en goud blijven over. Metaalsmelters, kunststofverwerkers en metaalbedrijven kopen dit bewerkte materiaal op om het weer als grondstof te gebruiken.

De afgescheiden kunststof gaat bijvoorbeeld naar bedrijven die er autobumpers en dashboards van te maken. „Eigenlijk is afval ons belangrijkste exportproduct naar China”, zegt Jan Vlak, directeur van Wecycle. Deze organisatie is namens producenten en importeurs belast met de organisatie van de verzameling en recycling van het elektrisch afval in Nederland.

In 2010 werd in Nederland 7,5 kilo afgedankte elektrische apparaten en energiezuinige verlichting per inwoner ingezameld, geregistreerd en gerecycled. Dat blijkt uit het rapport The Dutch WEEE Flows van de United Nations University, gemaakt in opdracht van Wecycle.

Die 7,5 kilo per persoon is het enige getal dat tot voor kort bekend was over de jaarlijkse inzameling van elektronisch afval. Omgerekend staat het voor 28 procent van het gewicht dat de laatste drie jaar aan elektronica in Nederland op de markt is gezet.

Dat percentage is belangrijk, want daarmee voldoet Nederland momenteel ruimschoots aan de huidige Europese eisen op het gebied van inzameling van elektronica die zijn vastgelegd in de richtlijn ‘Waste Electric and Electronic Equipment’ (WEEE). Deze bepaalt dat minstens 4 kilo per inwoner per jaar moet worden verzameld.

Een recente herziening van de WEEE-richtlijn door het Europees Parlement verhoogt de doelstellingen voor de inzameling. Vanaf 2017 moet 45 procent worden gerecycled van het totale gewicht aan elektrische apparaten en energiezuinige verlicht dat in de laatste drie jaar op de markt is gezet. Tot 2021 wordt dat doel geleidelijk opgeschroefd tot 65 procent.

Wecycle heeft contracten met gemeenten en winkeliers om elektrisch afval – e-waste – in te zamelen en af te leveren bij erkende verwerkers als Sims. De gemeenten en winkeliers krijgen hiervoor een vergoeding. Maar daarmee is nog geen derde van de herkomst van de jaarlijkse stroom aan e-waste bekend.

„Omdat steeds meer moet worden ingezameld, was het noodzakelijk om ook een groter deel van de oorsprong en bestemming van het Nederlandse elektronisch afval in kaart te brengen”, zegt Vlak. „Verwerkers als Sims hebben nu geen registratieplicht, waardoor we niet weten hoeveel ze jaarlijks precies recyclen.”

Onderzoekers van de United Nations University hebben een nieuw model ontwikkeld, waarmee voorspeld kan worden hoeveel elektronisch afval in een jaar vrijkomt in een land. Via recente berekeningen is nu 80 procent van het e-waste getraceerd.

Zicht hebben op wat er aan elektrisch afval circuleert in Nederland is één, zegt Vlak, maar de doelstelling gaat omhoog. „Dus zal er ook meer moeten worden gerecycled.” De huidige 7,5 kilo die nu is geregistreerd, zal in 2021 17,2 kilo per persoon per jaar moeten bedragen. „Dat is te realiseren, maar dan moet er wel het een en ander gebeuren om dat mogelijk te maken”, zegt Vlak. „Een deel van die 17,2 kilo is binnen handbereik door elk product dat bij verwerkingsbedrijven wordt gerecycled, te registreren. Zo alleen al haal je 3,5 kilo binnen.”

In het rapport staan aanbevelingen aan de overheid die moeten helpen de doelstelling te halen. „Denk aan een afgifteplicht voor iedereen die met e-waste in aanraking komt, zodat het afval alleen door erkende verwerkingsbedrijven wordt gerecycled. Wanneer dat niet haalbaar blijkt, moet er een registratieplicht komen voor iedere inzamelaar, handelaar en verwerker. Zo weet je in ieder geval waar het elektrisch afval naartoe gaat.”

Als de aanbevelingen worden opgevolgd, kan ongeveer 60 procent worden gerecycled van wat er in de voorgaande drie jaar aan elektrische apparaten op de markt is gezet (gemeten in gewicht). Deze organisatie is namens producenten en importeurs belast met de organisatie van de verzameling en recycling van het elektrisch afval in Nederland. Vlak: „Maar dan ben je er nog niet. De resterende 5 procentpunt of meer zal moeten komen uit het deel dat nog niet binnen ons bereik ligt, maar dat met aanvullende maatregelen en voorlichting wellicht wellicht valt binnen te halen.”

Deze nu nog grijze gebieden behelzen onder meer de 2,1 kilo aan elektronica die jaarlijks per inwoner in de vuilnisbak verdwijnt. Het gaat voornamelijk kleine huishoudelijke en ICT-apparaten, schrijven de onderzoekers. Dat komt neer op 9 procent van wat er de afgelopen drie jaar op de markt is gezet.

Vlak: „Inzamelen moet gemakkelijker worden voor consumenten. Bijvoorbeeld door het invoeren van het principe ‘oud voor niets’, dus dat je defecte apparaten naar de winkel kunt brengen, zonder dat je direct een nieuw exemplaar moet aanschaffen, zoals nu wel het geval is.” [Zie: Oud voor niets]

Ongeveer 10 procent van de jaarlijkse e-waste verdwijnt bovendien naar het buitenland. Export voor hergebruik. Vlak: „Zijn deze apparaten echt nog wel te hergebruiken of worden ze doorverhandeld voor de onderdelen die erin zitten? Daarom pleiten wij voor een gekwalificeerd exportverbod. Iedereen die elektrische apparaten voor hergebruik wil uitvoeren, zal moeten beschikken over een verklaring, waaruit blijkt dat de apparaten nog werken.”

Jorg Leijten