De oogst van één etmaal

Catherine Vuylsteke: Vroeger is een ander land. Acht aangespoelde jonge levens. De Bezige Bij, 267 blz. €19,95

Bij asielzoekers en illegalen heeft België een geweldige reputatie. Daar maak je nog een kans, vertellen ze elkaar. Je krijgt er een hotelkamer als de opvangcentra vol zitten. En als de hotels geen plek meer hebben, krijg je na een kort geding 500 euro per dag totdat er wél een plek voor je is.

De werkelijkheid is dat je in België net zo goed zonder geld en eten in de vrieskou op straat terecht kunt komen. Winter na winter zijn die beelden te zien op televisie. Toch blijft België in de top vijf staan van Europese landen waar asielzoekers naartoe komen.

Catherine Vuylsteke, journalist bij de Vlaamse krant De Morgen, schreef het boek Vroeger is een ander land over acht minderjarige asielzoekers in België. ‘Het zou de oogst van één etmaal kunnen zijn’, zegt ze in haar voorwoord. ‘Gemiddeld om de drie uur arriveert er immers een kind zonder ouders in dit land.’

Het zijn acht kinderen zoals de Angolees Mauro Manuel die vorig jaar bijna Nederland werd uitgezet. Ze komen uit Oekraïne, Marokko, Ghana, Soedan, Afghanistan, Sri Lanka en Guinee: zeven jongens en een meisje. Vuylsteke volgde hen een schooljaar lang. Ze zit dicht op hun huid, ze zit ook duidelijk vol gevoel voor de kinderen die oorlog, verdriet en veel ellende hebben meegemaakt.

Toch maakt haar betrokkenheid de verhalen niet minder geloofwaardig. Ze beschrijft het leven van de acht kinderen, met al hun leugens, diefstallen en soms gewelddadigheden erbij. Een oordeel zit er niet in en ook geen dringende aansporing dat België deze kinderen voor de rest van hun leven moet verzorgen. Dat maakt het boek sterker.

Vuylsteke laat het leven van de acht kinderen zien en ze doet dat op een manier die bijna net zo chaotisch lijkt als hun levens zelf soms zijn. Zo lezen we meteen in het begin over de Oekraïense Maryska die in België zwanger raakt, over haar vriendje Rody die probeert om de Afghaan te doden die Maryska samen met zijn vrienden steeds maar weer had verkracht.

Pas veel later in het boek gaat het over Maryska’s leven als klein kind in Oekraïne, over haar agressieve vader en over haar moeder die weggaat om geld te verdienen om daarna haar kinderen te kunnen meenemen naar België. Juist als haar moeder weg is, gaat er zoveel mis met Maryska dat het met haar ook in België bijna niet meer goed kan komen.

Het zijn harde, zielige maar ook spannende verhalen waarvan je als lezer niet graag wil dat ze stoppen. Je weet ook dat ze voor de hoofdpersonen zelf niet stoppen.

Of de acht kinderen wel of niet in België mogen blijven is in het boek nauwelijks een belangrijke vraag. Daardoor gaat Vroeger is een ander land ook niet alleen over minderjarige asielzoekers – maar ook over kinderen met angsten en trauma’s die proberen hun leven op orde te krijgen.