Verkiezingen met gevolgen voor de politiek in Berlijn

In de belangrijkste deelstaat van Duitsland is de regering gevallen. Volgens Merkel heeft dat geen gevolgen voor haar regering. Maar dat is niet zo zeker.

In Noordrijn-Westfalen, de bevolkingrijkste en economisch belangrijkste deelstaat van Duitsland, moeten onverwachts nieuw parlementsverkiezingen worden gehouden. De regionale minderheidsregering kwam gisteren ten val, nadat de oppositie de begroting had afgekeurd. De verkiezingen kunnen grote invloed hebben op de Duitse landelijke politiek.

De sociaal-democratische premier van Noordrijn-Westfalen, Hannelore Kraft, zag zich gistermiddag ineens geconfronteerd met een parlementaire meerderheid van één stem die zich tegen de begroting 2012 keerde.

De sociaal-democraten (SPD) vormen sinds de deelstaatverkiezingen van 2010 met de Groenen een minderheidsregering. Ze moeten per onderwerp steun bij de oppositie zoeken. Maar gisteren ging het mis. De christen-democraten, liberalen en de uiterst linkse partij Die Linke brachten de coalitie van Kraft ten val.

„Noordrijn-Westfalen maakt met deze begroting te veel schulden. Dat is in de huidige tijd onverantwoord”, aldus een christen-democraat. De deelstaat, die van een industrie van kolen en staal probeert over te schakelen naar een modernere economie, heeft een schuld van meer dan 185 miljard euro.

Premier Kraft zei gisteravond dat ze „een nieuwe confrontatie bij de stembus” niet uit de weg gaat. „We hebben deze deelstaat twintig maanden goed geregeerd.” Uit peilingen blijkt dat SPD en Groenen nu een meerderheidsregering zouden kunnen vormen, anders dan in 2010.

Kraft is populair onder brede lagen van de bevolking. Ze komt authentiek over en wordt wel „de Merkel van Noordrijn-Westfalen” genoemd. Haar partner in de regering is Sylvia Löhrmann van de Groenen, die in de peilingen op winst staan.

Maar Kraft krijgt stevige concurrentie. De CDU’er Norbert Röttgen, minister van Milieu in het kabinet van bondskanselier Angela Merkel, meldde zich gisteren als christen-democratisch lijsttrekker in Noordrijn-Westfalen, zijn geboortestreek. Als de CDU wint en aan de macht komt, zou Röttgen in één klap de belangrijkste partijconcurrent van Merkel zijn voor het kanselierschap.

Andere partijen staan er in Noordrijn-Westfalen slechter voor. Zowel de liberale FDP als Die Linke dreigt uit het parlement te verdwijnen. Beide partijen zijn in peilingen van vandaag onder de kiesdrempel van vijf procent gezakt. Daarentegen hebben de Piraten, een nieuwe politieke beweging, dit keer grote kans om in de volksvertegenwoordiging te komen.

„De kleine Bondsdagverkiezing” wordt de stembus in Noordrijn-Westfalen genoemd. In dit aan Nederland grenzende gebied wonen 18 miljoen mensen. Het bruto binnenlands product bedroeg in 2010 ruim 540 miljard euro. Wie hier electoraal scoort, heeft toegang tot het machtscentrum Berlijn. „Wat in Noordrijn-Westfalen gebeurt, kan de republiek veranderen”, schrijft de Berlijnse Tagesspiegel vandaag.

Door deze verkiezingen, op 6 of 13 mei, gaan binnen twee maanden drie Duitse deelstaten naar de stembus: Saarland (25 maart), Sleeswijk-Holstein (6 mei) en Noordrijn-Westfalen. De uitslagen kunnen de informele machtsverhoudingen in de Bondsrepubliek danig beïnvloeden. Vooral voor de FDP ziet het er slecht uit. Als de liberalen uit twee of drie deelstaatparlementen verdwijnen, is het gedaan met het leiderschap van FPD-partijchef Philipp Rösler, vicekanselier en minister van Economische zaken in Merkels kabinet.

Merkel reageert gelaten op de turbulente ontwikkelingen in Noordrijn-Westfalen. Gisteren zei ze: „Het werk op landelijk niveau is volledig onafhankelijk van dat in de deelstaten.” Maar de bondskanselier weet als geen ander hoe belangrijk Noordrijn-Westfalen voor de Duitse politiek is. Toen de CDU daar twee jaar geleden verloor, raakte Merkels coalitie haar meerderheid kwijt in de Bondsraad, de Duitse senaat. Sindsdien verloopt de politieke besluitvorming in Berlijn moeizaam.