Oostenrijks verlies duidt op risico’s kredietderivaten

De meeste beleggers hebben zich al ruim een jaar voorbereid op een mogelijk Grieks faillissement. Maar de Oostenrijkse bank KA Finanz kwam pas op 9 maart met de mededeling dat zij 1 miljard euro moet afschrijven op haar Griekse portefeuille, deels als gevolg van verliezen op credit default swaps (derivaten die zijn bedoeld als kredietverzekering). Het verlies is grotendeels een rekenkwestie. Toch is het een tegenvaller voor wie had gehoopt dat een ordelijk betalingsverloop dit soort kredietderivaten weer in een gunstiger daglicht zou stellen.

De afschrijving lijkt de vrees te bevestigen van beleidsmakers dat het activeren van de Griekse credit default swaps tot chaos zou kunnen leiden. KA Finanz, een ‘slechte bank’ die is losgesneden van de Oostenrijkse kredietverstrekker Kommunalkredit, zal een last van 423 miljoen euro boeken omdat zij de verliezen op haar portefeuille aan Griekse kredietderivaten van 522 miljoen euro niet eerder had onderkend.

Het verlies bij KA Finanz blijkt voornamelijk het gevolg te zijn van de verschillen tussen diverse internationale boekhoudkundige regels. Op grond van internationale afspraken zijn banken verplicht de koersveranderingen van derivaten op te nemen in hun winst- en verliesrekening. Dat had KA Finanz na de nationalisatie van Kommunalkredit in 2008 ook gedaan. Maar vanaf 2010 is de bank daarmee opgehouden. Hoewel zij de reële waarde van de derivaten in haar boeken opnam, hoefde zij verliezen niet langer in de winstcijfers te verdisconteren. KA Finanz is niet de eerste Oostenrijkse bank die verlies lijdt op Griekse kredietderivaten. In oktober moest ook Erste Bank een verlies nemen van vijf miljard euro op kredietverzekeringen.

Toch is dit lang niet zo’n krachtige derivaten tijdbom als die van AIG, de Amerikaanse verzekeraar die in 2008 chaos teweeg bracht op de financiële markten. Want anders dan AIG heeft KA Finanz zijn derivatenportefeuille wel gedekt met onderpand, waardoor tegenpartijen bescherming genieten in geval van betalingsproblemen. De bank heeft de reële waarde van de credit default swaps in haar jaarverslag vermeld. En als ‘slechte bank’, die geleidelijk wordt ontmanteld, kan KA Finanz niet bepaald worden beticht van het roekeloosheid.

Niettemin hoeft dit soort verrassingen niet tot Oostenrijk beperkt te blijven. Op het hoogtepunt van de markten, vóór 2008, zijn banken en verzekeraars complexe deals aangegaan, die hen in staat stelden portefeuilles met kredietderivaten op te bouwen zonder de marktfluctuaties in hun winstcijfers te hoeven vermelden. Volgens een betrokken bankier werden deze financiële producten, die dikwijls bestonden uit kredietderivaten op staatsobligaties, ook in Duitsland en Italië verkocht. Het activeren van de Griekse kredietverzekeringen zou verder best heel goed ordelijk kunnen verlopen. Maar de kans op ongelukken blijft aanwezig.

Vertaling Menno Grootveld