Leerzame liefdesdriehoek

A Dangerous Method

Regie: David Cronenberg. Met: Keira Knightley, Michael Fassbender, Viggo Mortensen, Vincent Cassel. ****

De kin van Keira is inmiddels al veel becommentarieerd. Het is dan ook even schrikken voor wie onvoorbereid de openingsscène van A Dangerous Method ziet. Keira Knightley speelt Sabina Spielrein, een hysterische vrouw die bij de jonge arts Carl Gustav Jung in therapie gaat. Zij lijkt wel bezeten door de duivel. Haar gezicht verdraait zich, waarbij Knightley haar kin schrikbarend ver naar voren schuift. Hierdoor ben je eventjes helemaal uit de film. Is dit fysiek mogelijk?

Gelukkig duren de scènes waarin Knightley haar stinkende best doet een hysterica te imiteren niet zo heel lang. Daarna volgt een boeiende biopic over de moeizame relatie tussen de jonge psychiater Carl Gustav Jung en zijn Weense leermeester Sigmund Freud.

Regisseur Cronenberg baseerde zijn historische film op het toneelstuk The Talking Cure van Christopher Hampton, die veel ervan weer ontleende aan het vuistdikke boek A Most Dangerous Method (1993) van John Kerr. De film begint in 1904, als Spielrein zich meldt bij Jung, en eindigt in 1913, als Freud en Jung ieder hun eigen pad kiezen en de vriendschap voorgoed voorbij is. Het draait vooral om de begrippen die ten grondslag liggen aan de psychoanalyse: deze film is een ideeëndrama, eerder dan een kostuumdrama.

Concepten als repressie, de seksuele aard van neuroses en overdracht tussen patiënt en psychoanalyticus worden in gesprekken netjes uitgelegd. En wat ze in de praktijk betekenen, illustreert de relatie tussen de personages. Als Jung (Michael Fassbender) de vriendschap met Freud (Viggo Mortensen) opzegt, is dat een illustratie van vadermoord. En als Jung een affaire begint met Spielrein, geeft hij toe aan zijn eigen driften.

De ironische en honende manier waarop de Joodse Freud de Zwitser Jung bejegent, maakt de film soms bijna tot komedie. Freud bespot de zweverige kant van Jung, diens belangstelling voor het occulte – maar in zijn spot schuilt diepe ernst. Omdat de psychoanalyse flink onder vuur lag, moest je volgens Freud de tegenstanders geen munitie geven om het wetenschappelijke gehalte ervan te kritiseren.

De stijl die Cronenberg voor A Dangerous Method kiest, is klinisch, wat goed past bij het onderwerp. De kadrering is strak, de beeldcomposities zijn rigide. Maar wat er onder die stijfheid allemaal borrelt: daar gaat het uiteindelijk om.