Kroonprins Chinese politiek ten onder in ‘rode machtsstrijd vol intriges’

Bo Xilai oogt mat en gedesillusioneerd tijdens de afsluiting van het Chinese Volkscongres. Zijn voorspelde rol als groot politiek leider lijkt uitgespeeld. Foto AFP / Mark Ralston

De Chinese toppoliticus Bo Xilai kan een plek in het ‘permanente comité’ van machtige politbureau van de Chinese communistische partij vergeten. Dat is af te leiden uit de afsluitende toespraak van premier Wen Jiabao op het Chinese Volkscongres. Bo werd gezien als een potentieel toekomstig leider van China, de tweede economie ter wereld.

Na de kritiek van Wen werd Bo vandaag bovendien ontheven uit zijn functie van partijsecretaris in de miljoenenstad Chongqing, de communistische variant van een burgemeesterschap in China.

NRC-correspondent in China, Oscar Garschagen, legt uit dat het politbureau van de communistische partij het ultieme centrum van de macht is in het land met ruim 1,3 miljard inwoners. Het zogenaamde permanente comité van het politbureau bestaat uit slechts negen leden, onder wie de premier en de president van het land. Zeven van die negen leden gaan na dit jaar met pensioen. Bo had zijn zinnen gezet op één van de zeven vrijkomende posities.

Omdat het politbureau beslist op basis van unanimiteit is elke functie binnen dit bestuursorgaan in het niet-democratische China van groot belang. Chongqing, waar Bo tot vandaag dus burgemeester was, is één van de grootste steden ter wereld.

‘Ingewikkeld machtsspel vol intriges binnen de Chinese politiek’

Garschagen noemt de plotselinge neergang van Bo een gevolg van de interne “rode machtsstrijd” binnen de Chinese communistische partij.

Dat Bo in diskrediet was geraakt, bleek anderhalve week geleden toen hij onverwacht afwezig was bij de opening van het Volkscongres, de jaarlijkse bijeenkomst van het Chinese parlement. Later verscheen hij wel weer in het openbaar, maar oogde hij mat. Garschagen zegt:

“Het betreft een ingewikkeld machtsspel vol intriges binnen de elite van de Chinese politiek. Daarbij gaat het altijd om twee zaken: de verdeling van belangrijke functies binnen de communistische partij en de toekomstige koers van de politiek van het land.”

Harde aanpak maffia, neo-maoïsme en corruptie nekken Xilai

Volgens Garschagen raakte Bo de afgelopen paar jaar steeds meer in opspraak vanwege drie ontwikkelingen.

Allereerst voerde hij een keiharde strijd tegen de maffia in Chongqing. Hij liet ruim 3.000 mensen arresteren en enkele tientallen executeren. Hij nam het daarbij niet altijd even nauw met het Chinese recht. Het offensief raakte ook enkele puissant rijke en machtige families. Bo pakte ook hen hard aan.

Vorig jaar wekte Bo bovendien de schijn dat hij een soort tweede culturele revolutie zou willen doorvoeren. Hij organiseerde onder meer rode marsen en liet mensen verplicht het rode boekje van Mao herlezen. Hij kreeg daardoor de naam een neo-maoïstische populist te zijn. Het deed zijn populariteit weinig goed, want de meeste mensen in China zitten helemaal niet te wachten op een nieuwe culturele revolutie. Aan de eerste bewaren zij bepaald geen goede herinneringen.

Reportage over de afsluiting van het Chinese Volkscongres en het schandaal rond Bo:

En dan was er nog de rechterhand van Bo, vice-burgemeester van Chongqing en politiecommissaris, die onlangs zijn toevlucht probeerde te zoeken bij het Amerikaanse consulaat. De politiecommissaris, Wang Lijun, was verwikkeld in een corruptieschandaal en leek China te willen ontvluchten uit angst voor Bo. Volgens Garschagen waarschijnlijk omdat hij te veel wist van de vuile was van Bo, die wellicht ook wel bij dat schandaal betrokken was.

Deze (overigens mislukte) poging van Wang om te vluchten lijkt de spreekwoordelijke druppel te zijn geweest. Wat er nu precies verder met Bo staat te gebeuren is volgens Garschagen nog even afwachten. Maar dat hij een plek in het politbureau nu wel kan vergeten, is duidelijk. Daarmee lijkt een toekomstige rol op het wereldtoneel voor één van de in potentie machtigste mannen ter wereld uitgespeeld.