Hard gevecht om de stadsbus

De aanbesteding van het openbaar vervoer in Rotterdam en Den Haag stuit op verzet. Nieuwkomers spannen procedures aan.

Gemeentelijk vervoersbedrijf RET mag de komende zeven jaar het Rotterdamse stadsbusnet blijven exploiteren. Foto Peter Hilz

en

Om twee uur ‘s middags klonk er in de Rotterdamse metrostations ineens een opgewekte mededeling over de intercom. „Beste reiziger, voor de komende zeven jaar blijft de RET uw vervoerder.”

Feest bij het Rotterdamse vervoersbedrijf. Gisteren werd bekend dat de RET de strijd om het busvervoer in eigen stad heeft gewonnen. Het busbedrijf mag zelfs uitbreiden: in de nieuwe concessie is behalve het stadsvervoer ook het regiovervoer rond Rotterdam genomen. Concurrent Qbuzz is zijn Rotterdamse concessie kwijt. RET-directeur Pedro Peters was gisteren vooral blij voor alle inwoners van de stad. „Rotterdam houdt een Rotterdams vervoersbedrijf. We hebben alles uit de kast gehaald.” De verplichte aanbesteding was in Rotterdam op veel weerstand gestuit. Volgens de RET was de privatisering slecht voor de kwaliteit van het openbaar vervoer. De gemeentelijke politiek was tegen. En het personeel legde, net als in andere steden, verschillende malen het werk neer.

Nu kan iedereen opgelucht ademhalen. RET heeft de concessie gewonnen met een bieding die zo laag was dat ambtenaren van de stadsregio Rotterdam zich twee keer achter de oren moesten krabben. De subsidie die de gemeente betaalt, gaat naar beneden van 45 naar 28 miljoen. RET, zo bevestigen de concurrenten, heeft daarmee 25 procent lager geboden dan de nummer 2, Connexxion.

„Wij vonden het bod zó scherp, dat we eerst even hebben gecheckt of we geen kat in de zak zouden kopen”, zegt een woordvoerder van de stadsregio Rotterdam. Volgens de woordvoerder is dat niet het geval. „Het bedrijf is solide genoeg. Of ze winst op de bussen maken, hebben wij niet nagetrokken.”

Maar bij Connexxion hebben ze zo hun twijfels. „Dit is wel een héél groot verschil”, laat een woordvoer van het vervoersbedrijf uit Hilversum weten. Midden in het biedingsproces spande Connexxion een rechtszaak aan, omdat de stadsregio de RET en Qbuzz zou bevoordelen. De rechter veegde die argumenten van tafel.

Maar er is een gerede kans dat Connexxion nog een keer naar de rechter stapt. Ook in het verleden vocht Connexxion de uitkomsten van aanbestedingen aan, en met succes, zoals recentelijk in de regio Utrecht.

Ondertussen rommelt het ook in Den Haag. De biedingen voor het busvervoer in de stadsgewest Haaglanden hadden eigenlijk al in december moeten zijn ingeleverd. Die datum is verschoven naar 14 april. Vervoersbedrijf Veolia protesteert al maanden tegen de manier waarop de aanbesteding verloopt. Volgende week is er een kort geding tegen het stadsgewest. Veolia eist daarin dat de financiële voorwaarden voor de bieding worden versoepeld. Die zijn nu zo streng, zegt Veolia-directeur Manu Lageirse, dat het voor commerciële partijen „onmogelijk is om in te schrijven zonder gigantische verliezen te lijden.” Lageirse denkt dat HTM daar wél toe bereid is. „De verliezen op de bus compenseren ze dan met de exploitatie van de tram.”

Het zou niet voor het eerst zijn dat vervoersbedrijven inschrijven onder de kostprijs. De belangen zijn groot – de meeste OV-concessies worden afgesloten voor een periode van rond de tien jaar. En voor de gemeentelijke vervoersbedrijven staat er nog meer op het spel dan voor Connexxion en Veolia. RET, HTM en het Amsterdamse vervoersbedrijf GVB vechten om hun voorbestaan. Nu is het de bus, die wordt aanbesteed. Maar op termijn, zo heeft het kabinet besloten, zal ook de tram en de metro in de grote steden worden geprivatiseerd.

De gemeentelijke vervoerders is er daarom alles aan gelegen om de concurrentie buiten de stadsgrenzen te houden. „Het behoud van de bussen is vooral strategisch heel belangrijk”, zegt Pedro Peters van RET. „Misschien nog wel belangrijker dan financieel. We hoeven er niet veel op te verdienen.” De RET-directeur wil niet precies uitleggen waarom hij zo veel goedkoper kan bieden dan de concurrentie. Maar duidelijk is wel dat RET als gemeentevervoerder schaalvoordeel heeft. Het gemeentebedrijf gaat de regiobussen van Qbuzz overnemen, en laten deze onderhouden door eigen personeel dat nu ook al aan bussen sleutelt. Dat is goedkoper. Maar Peters is de eerste om toe te geven dat zijn bedrijf langs de rand is gegaan. De winst op het busvervoer loopt terug van 3,5 naar 1 miljoen euro per jaar. „Een heel klein beetje winst”, zegt Peters.

De stadsregio Rotterdam is in elk geval tevreden. „Als deze aanbesteding één ding duidelijk maakt, dan is het dat concurrentie in het openbaar vervoer loont”, vindt Ewald van Vliet, regiobestuurder en burgemeester van de Rotterdamse buurtgemeente Lansingerland. Volgens Van Vliet heeft de aanbesteding geleid tot „meer kwaliteit” en een „aanzienlijke kostenbesparing” op het busvervoer. „Iedereen wordt hier beter van: de belastingbetaler is minder kwijt en de reiziger krijgt gratis internet in de bus.”