Degradatie

De Moskouse Staatsuniversiteit (MGU) heeft, net zoals alle andere Russische universiteiten, de top-100 van ‘s werelds beste instellingen voor wetenschappelijk onderwijs niet gehaald. Stond de MGU vorig jaar nog op de 33ste plaats in het jaarlijkse vergelijkend onderzoek van het tijdschrift Times Higher Education, nu bezet ze de 300ste plaats.  Op 1 staat Harvard, op 2 het Massachussets Institute Of Technology  in Boston, op 3 Cambridge. Ook de  Universiteit van Amsterdam, de Universiteit Leiden en de TU Delft staan in de top 100, maar dan op lagere plaatsen.

Dat de MGU met haar befaamde MexMat, de wis- en natuurkundefaculteit die in het communistische verleden zoveel topgeleerden afgeleverde, niet in de top-100 staat, is veelzeggend voor de stand van het wetenschappelijk onderwijs in Rusland. Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en de daaropvolgende uittocht van topgeleerden verkeert het in een crisis, die aanvankelijk vooral werd veroorzaakt door de uittocht van honderdduizenden (veelal joodse) wetenschappers naar Israel of de Verenigde Staten. Maar de degradatie van het wetenschappelijk onderwijs is ook een gevolg van chronisch geldgebrek. Ondanks talloze en jarenlange beloftes van de regering wordt er nog altijd heel weinig geld uit de gigantische olie- en gasinkomsten in het hoger onderwijs gestoken. Getalenteerde geleerden trekken daarom weg naar Europa en de VS, waardoor die braindrain zich voortzet.

Een van mijn beste Russische vrienden is een 80-jarige hooggeleerde astrofysicus en lid van de Academie van Wetenschappen, die nog met Koroljov de Spoetnik heeft ontwikkeld. Hij kan prachtig vertellen hoe hij de enige overgebleven toponderzoeker op zijn instituut is, omdat zijn jongere collega’s allen naar Amerika zijn vertrokken, waar de onderzoeksfaciliteiten en de salarissen beter zijn.
Getalenteerde jongeren, wier ouders het zich kunnen veroorloven, verkiezen bovendien steeds vaker een Europese of Amerikaanse universiteit boven een Russische. Vooral op Harvard, Stanford, Cambridge, Oxford en Duitse universiteiten kun je ze aantreffen. Ze behoren vaak tot de beste studenten, omdat ze ook van de beste Moskouse middelbare scholen komen en op een ouderwetse manier plezier hebben in leren. Van dat laatste  ben ik ooit zelf getuige  geweest op de 58ste school in Moskou, een soort vooropleiding van de MexMat. Het zal niemand verbazen dat veel leerlingen van die school in Europe gaan studeren en daar vaak blijven.

Hoe moet het nu verder met Rusland, als die braindrain doorgaat? Poetin heeft in een van  zijn verkiezingsartikelen in de Russische pers gezegd dat er jaarlijks duizenden expats en buitenlandse studenten naar Rusland zullen komen om daar, net als al die Duitse ingenieurs en artsen onder Catharina de Grote, voor altijd te blijven. Maar hoe lok je westerse studenten met tweederangsuniversiteiten? En hoe geleerden met lage salarissen en slechte onderzoeksfaciliteiten?

De enige oplossing voor de huidige crisis is geld en dat vereist weer transparantie, want het is bekend dat op Russische universiteiten veel geld in de zakken van bestuurders verdwijnt. Alleen daarom al is de toenemende roep in de samenleving om democratie en een rechtstaat een legitieme.