Bij zulk intens verdriet ziet een land er opeens anders uit

In België zijn Vlamingen en Franstaligen even geschokt over het dramatische ongeluk met een bus in Zwitserland, waarbij 22 Vlaamse en Nederlandse schoolkinderen en hun begeleiders omkwamen. Al vaker bleek dat rampen Belgen samenbrengen. En de kerk is weer helemaal terug.

Een land verandert niet zomaar door groot verdriet. Maar België zag er opeens wel anders uit, op de dag dat het land wakker werd met het nieuws over 22 kinderen en hun begeleiders die waren omgekomen in een Zwitserse tunnel.

Er was meer eenheid. De premier op wie vaak kritiek is, leek nu opeens alles goed te doen. Elio Di Rupo was zichtbaar aangeslagen en in de war – als noodnummer voor familieleden noemde hij op de radio het telefoonnummer van zijn eigen kantoor. Maar hij had ook meteen begrepen dat zijn burgers dringend iets nodig hadden om met hun gevoel een kant op te kunnen. Na een korte vergadering met zijn ministers kondigde hij een dag van nationale rouw aan.

De Vlaamse publieke omroep VRT werkte samen met de Franstalige RTBF. Op Franstalige websites werd net zo intens meegeleefd met de ouders van de verongelukte kinderen, die op twee Vlaamse basisscholen zaten, als op de Vlaamse. Franstalige kranten brengen de verhalen vandaag net zo groot als de Vlaamse.

En de Belgische katholieke kerk, die de afgelopen jaren gezag en invloed was kwijtgeraakt door de schandalen van seksueel misbruik, was opeens weer helemaal terug.

Aartsbisschop André-Jozef Léonard ging meteen op bezoek bij een van de twee basisscholen, een hulpbisschop reisde mee met de ouders naar Zwitserland, de pastoor die altijd de missen leidt op een van de scholen was de hele avond op televisie. Léonard leidde aan het eind van de dag ook nog een speciale gebedswake in een overvolle kerk in Leuven, waar de pauselijke nuntius bij was. Er kwamen condoleances van de paus.

Politici als Charles Michel, de leider van de Franstalige liberalen, en Bart De Wever van de Vlaams-nationalistische N-VA noemden in verklaringen hun eigen kinderen: ‘als vader’ voelden ze zich extra betrokken bij de ouders van de gewonde en overleden kinderen. Ook kroonprins Filip kwam daarmee.

Bij premier Di Rupo leek het gisteren niets uit te maken dat hij géén kinderen heeft. Er was niemand die twijfelde aan zijn betrokkenheid. Alles wat in normale tijden in zijn nadeel werkt – zijn trage, aarzelende manier van spreken – paste gisteren precies bij de omstandigheden.

Het was ook bijna alsof Di Rupo zélf het vervoer naar Zwitserland had geregeld voor de ouders. Elke beslissing die was genomen, kondigde hij aan op een persconferentie. Hij was samen met de koning en de koningin op het vliegveld bij het vertrek van de ouders naar Zwitserland, hij ging er zelf ook heen en legde samen met andere ministers kransen op de plek van het ongeluk – zonder camera’s of fotografen in de buurt.

België maakte de afgelopen jaren vaker gebeurtenissen mee die het hele land diep raakten: de schietpartij in Luik van eind vorig jaar, het noodweer waardoor doden vielen op het muziekfestival Pukkelpop, gruwelijke onthullingen over seksueel misbruik in de kerk en daardoor het aftreden van een bisschop, de moord op twee baby’s en een leidster in een crèche in Dendermonde.

Het was vooral de steekpartij in Dendermonde die gisteren steeds weer werd genoemd. Toen was er een dader als mikpunt van woede. Over het busongeluk in Zwitserland is tot nu toe alleen bekend dat de chauffeur uitgerust was en waarschijnlijk niet te hard reed. Het is de bedoeling van de regering dat de ‘dag van nationale rouw’, waarvoor nog geen datum is vastgesteld, mensen een uitweg geeft voor hun verdriet.

De laatste keer dat België een officiële dag van nationale rouw had, was in de zomer van 2004. Bij een gasontploffing in Ghislenghien, een dorp in de Waalse provincie Henegouwen, waren toen 24 mensen omgekomen. Bij de dood van koning Boudewijn in 1993 waren er zelfs drie dagen van rouw. Voor de begrafenissen van slachtoffers van kinderverkrachter en moordenaar Marc Dutroux, in de jaren negentig, was er niks officieels geregeld.

Gisteren werden al minuten stilte gehouden op scholen en kantoren. Bij de twee basisscholen van de verongelukte kinderen werden bloemen, tekeningen en knuffels neergelegd, er werden kaarsen aangestoken, de vlag op het Atomium hing halfstok.

Op een Brusselse basisschool keken de hoogste klassen samen naar het extra televisiejournaal, de kinderen uit het zesde leerjaar (groep 8) die zelf net met de bus terug waren gekomen van de jaarlijkse ‘sneeuwklassen’, mochten de hele dag tekeningen maken en brieven schrijven voor de familie van de slachtoffers van het busongeluk.

De Vlaamse publieke zenders vervingen gisteravond programma’s als ‘Comedy Casino’ en ‘Desperate Housewives’ door extra lange nieuwsprogramma’s en natuurfilms. De Franstalige zenders deden dat niet.

België kreeg gisteren internationaal aandacht zoals het land niet meer had gehad sinds de viering van het wereldrecord regeringsvormen, ruim een jaar geleden. De Franse president Sarkozy twitterde over zijn medeleven. De Russische president Poetin liet van zich horen, Medvedev ook. De Amerikaanse president Obama noemde het verlies van zoveel jonge kinderen „hartverscheurend”.