‘Kind rouwt op een andere manier’

In Monsieur Lazhar van Philippe Falardeau komt een asielzoeker als docent voor getraumatiseerde scholieren te staan. „De klas is een laboratorium voor het leven.”

Philippe Falardeau: „Als ik naar mezelf kijk; ik heb als volwassene minder veerkracht dan ik als kind had.”

In het Canadese Monsieur Lazhar, winnaar van de publieksprijs van het Filmfestival Rotterdam en genomineerd voor de Oscar voor beste niet-Engelstalige film, belandt de Algerijnse asielzoeker Bachir Lazhar als docent voor een klas getraumatiseerde kinderen. Hun lerares heeft zelfmoord gepleegd door zich in de vroege ochtend te verhangen in het lokaal. Regisseur Philippe Falardeau was op het Rotterdams Filmfestival om zijn film onder de aandacht te brengen.

U zag het toneelstuk waarop de film is gebaseerd en wist meteen dat er een film in zat?

„Min of meer. Ik ben altijd zeer geïnteresseerd geweest in het onderwerp migratie. Dit toneelstuk bood me een manier om dat onderwerp op te pakken, zonder dat het per se in het centrum van de film hoefde te staan. Het is ook een middel om op een verrassende manier naar onszelf te kijken, namelijk door de ogen van een buitenstaander. Daarnaast was ik geïnteresseerd in de manier waarop twee vormen van geweld en traumatisering elkaar weerspiegelen: de leraar is getraumatiseerd door het politieke geweld van de burgeroorlog in Algerije en de kinderen door de zelfmoord van hun lerares. Bovendien: het klaslokaal is een laboratorium voor het leven. De klas is veel meer dan alleen de plaats waar je leert lezen en schrijven. Dat leek me een heel rijke omgeving voor een film, zonder meteen heel didactisch te willen overkomen.”

Moeilijk te geloven dat een lerares zich zou verhangen in het klaslokaal.

„Dat vind ik zelf ook. Voor een fictieverhaal tenminste, in de barre werkelijkheid is alles mogelijk. Er zijn nog wel ergere dingen gebeurd. Maar ik zat nu eenmaal vast aan dat gegeven. Zonder de zelfmoord in de klas zou ik geen verhaal hebben gehad. Als de lerares thuis zelfmoord zou hebben gepleegd, zou het trauma van de klas als geheel veel minder evident zijn geweest. Dan valt de hele film uit elkaar.”

Rouwen kinderen anders dan volwassenen?

„Dat denk ik wel. Kinderen weten dat de dood bestaat, maar het staat nog ver van hen af in hun dagelijks leven. Daarom hebben ze niet dezelfde rituelen nodig als de volwassenen. De dood is voor de volwassenen in de film veel traumatischer. De volwassenen zijn getraumatiseerd door het verlies, maar ook door het idee dat aan de kinderen onherstelbare schade is toegebracht, waar ze hun hele leven last van zullen houden. Dat hoeft volgens mij helemaal niet. Als ik naar mezelf kijk, dan heb ik als volwassene in ieder geval minder veerkracht dan ik als kind had.”

De neiging van kinderen om alles op zichzelf te betrekken, kan ertoe leiden dat ze een misplaatst schuldgevoel ontwikkelen.

„Schuldgevoel kan al op heel jonge leeftijd ontstaan, dat herinner ik me ook uit mijn eigen kindertijd. Ik ben opgegroeid in een katholiek milieu en bij katholieken draait werkelijk alles om schuld. Dat schuldgevoel is gebleven, terwijl ik al lang geen katholiek meer ben. Ik heb dus zeker mijn issues, als het om religie gaat. Maar die heb ik buiten deze film gehouden, anders zou het echt te veel zijn geworden.”

Monsieur Lazhar is bepaald niet de grote, charismatische leider, die de klas er wel eens even bovenop zal helpen.

„Nee, dat wilde ik niet. Hij is onhandig, hij maakt vergissingen. De leraar heeft de kinderen misschien wel harder nodig dan andersom. Hij heeft de klas nodig om met beide benen op de grond te blijven staan, om verder te kunnen met zijn leven.”

Wilde u ook kritiek geven op bepaalde aspecten van het hedendaagse onderwijs?

„Tot op zekere hoogte, met name op de overregulering: al die regels die er zijn en waaraan leraren zich moeten houden, dat ze bijvoorbeeld de leerlingen nooit mogen aanraken. Natuurlijk moeten er bepaalde leerdoelen zijn waaraan leraren moeten voldoen. Maar verder zouden leraren zoveel mogelijk vrijheid moeten hebben om hun lessen zelf in te richten. Op zich is het prima dat die regels er zijn, maar ze zijn doorgeschoten. Waarom zou een leraar een kind nooit een keer mogen omhelzen?”