Het Kremlin wordt nerveus

Het helpt als burgers de macht op de vingers kijken. Daarom maakt Gregori Sjvedov zijn bekroonde website.

Chris Hensen

Redacteur Oost-Europa

Vlaardingen. Grigori Sjvedov gelooft heilig in omhooggestoken digitale duimpjes als brenger van democratie en vrijheid in Rusland. Wat de 35-jarige hoofdredacteur van internetkrant Kavkaz Oezel (kavkaz-uzel.ru) betreft, zouden alle Russen een half uur per week artikelen over corruptie, machtsmisbruik en mensenrechtenschandalen moeten ‘liken’ op de sociale netwerksite Facebook, waarmee mensen aangeven dat ze die belangrijk vinden én ze verspreiden.

„Het Kremlin wordt zenuwachtig als ergens ophef over is, net zoals het bang is voor betogers”, zegt Sjvedov. „Internet is bij uitstek een geschikt middel om snel veel aandacht te genereren. Sociale media zijn een machtig instrument in de strijd tegen onrecht en onderdrukking.” Sjvedov ziet het als zijn morele plicht om die strijd te voeren. Gisteren kreeg hij de Geuzenpenning uitgereikt, een Nederlandse jaarlijkse onderscheiding voor mensen die zich inzetten voor de democratie en mensenrechten.

Sjvedovs krant, die kritisch bericht over het optreden van het Kremlin op de noordelijke Kaukasus, weet volop aandacht te generen. Maandelijks trekt de site 1,8 miljoen bezoekers. De krant bestaat bij de gratie van internet: Kavkaz Oezel heeft geen kantoor, de vijftig verslaggevers werken met online software. En lezers kunnen via sms zelf verslag doen van ontwikkelingen. Internet is namelijk niet wijd verbreid op de Kaukasus, maar mobiele telefoontjes wel.

Bent u niet te optimistisch?

„Ik ben ervan overtuigd dat autoriteiten zich laten beïnvloeden wanneer de aantallen groot genoeg zijn. Een regime dat weet dat er 50.000 mensen via een videoverbinding op internet live meekijken naar een opstand, zal twee keer nadenken voor het op betogers laat schieten.”

Dat gebeurde in Libië anders niet. Het Kremlin trekt zich toch niets aan van wat virtuele kritiek?

„Iemand zei eens: zet die computer toch uit en ga de straat op. Maar via sociale media kun je veel bereiken. Regionale Kremlinfunctionarissen op de Kaukasus zijn op hun vingers getikt door landelijke functionarissen wegens misstanden die via onze site aandacht kregen.”

Bent u niet bang dat het Kremlin net als China het internet afsluit?

„Dat zou een heftige publieke reactie veroorzaken. Vergeet niet dat er ook binnen het Kremlin voorstanders zijn van internetvrijheid. President Medvedev heeft internet omarmd, waardoor het Kremlin een gijzelaar is geworden van het digitale tijdperk. Je kunt niet technologie omarmen, transparant willen zijn, en dan dezelfde proberen te blijven.”

Het Kremlin kan internet zelf ook als wapen inzetten.

„Er wordt op grote schaal online geïnfiltreerd en valse informatie verspreid door de geheime dienst. Wij hebben dagelijks met ‘trollen’ te maken, mensen die bepaalde berichten plaatsen op onze site om een discussie te frustreren. Er zijn er ook die overduidelijk propaganda maken, en daarvoor vast betaald worden. Maar je moet dat voor lief nemen, in het belang van de internetvrijheid. Westerse bedrijven spelen hierbij een rol. Zij leveren de software om het internet aan banden te leggen. De vraag is wat ze in Rusland doen.”

Hoe krijgt u de Russen zo ver? Zoals u zegt is de apathie groot, al zijn Russen actieve internetters.

„Er is vooral een kloof tussen stad en platteland. Op het platteland zijn veel minder mensen online. Er zijn digitale getto’s. Op de Kaukasus proberen we die kloof te overbruggen met mobiele communicatie. Via smartphones kunnen mensen zichzelf en anderen informeren.”

Vinden veel Russen het niet ook prima zoals het gaat? Onder Poetin zijn ze erop vooruitgegaan.

„Poetin is nog steeds geliefd. Het is een zware taak om mensen te stimuleren actief op internet te zijn. Maar in de Russische geschiedenis hebben kleine groepen vaker met succes verandering ingeleid. Het is een universeel probleem. Vraag een inwoner van een boerendorpje in de VS wat hij vindt van wat er in Syrië gebeurt, en hij zal zeggen: weet ik niet en het interesseert me niet.”

Hoe ziet de nabije toekomst eruit?

„De Russische digitale samenleving is een trein met onbekende bestemming. Het is te hopen dat we niet ontsporen. Maar het is ook te hopen dat het Kremlin niet keihard op de rem trapt. Stagnatie is niet uit te sluiten. Voorlopig gaan we hard vooruit.”