'Het aantal bomen op aarde is stabiel of stijgt '

De aanleiding

In zijn videocolumns op de website elsevier.nl behandelt wetenschapsredacteur Simon Rozendaal verschillende klimaatthema’s. In de aflevering van 6 december besprak hij een nieuw product van het merk Bampa: bomenvrij wc-papier, gemaakt van bamboe. „Flauwekul”, vond Rozendaal. Volgens hem mag wc-papier best van hout zijn, want „de hoeveelheid bomen in de wereld is al heel lang stabiel en stijgt zelfs”. Lezer Pieter Contermans vroeg next.checkt dit te controleren.

Interpretaties

Om te weten of papiervrij wc-papier „flauwekul” is, willen we twee dingen weten: 1) Is de hoeveelheid bomen in de wereld inderdaad stabiel of stijgend? En 2) Wat is de rol van wc-papier bij eventuele ontbossing?

En, klopt het?

Over de hoeveelheid bomen: er is één onderzoek bekend waarin een schatting wordt gemaakt van het aantal bomen op aarde. Nalini Nadkarni, milieuprofessor aan Evergreen State College in Olympia (Washington), gebruikte satellietbeelden van de NASA om te berekenen hoeveel land bedekt is met verschillende typen bos en combineerde die met de dichtheidcijfers van bomen van de VN-organisatie Food and Agriculture Organization (FAO).

Nadkarni telde zo iets meer dan 400 miljard bomen. Dat was in 2005. Gedeeld door het aantal wereldburgers op dat moment (circa 6,5 miljard) zijn dat 61 bomen per persoon. Omdat de telling eenmalig was, weten we op grond daarvan niet of de hoeveelheid bomen op aarde toe- of afneemt.

De FAO heeft niet letterlijk het aantal bomen op aarde geteld. Wel berekent de VN-organisatie jaarlijks de hoeveelheid bosgebied per land en regio. De cijfers, te vinden op de website van de FAO, gaan terug tot 1990. Volgens de FAO was het bosgebied in 1990 wereldwijd 4.168.399.540 hectare groot, in 2009 was dat 4.038.719.460 hectare. Wereldwijd is het bosgebied tussen 1990 en 2009 dus afgenomen met ruim 3 procent. Recentere cijfers heeft de FAO niet gepubliceerd.

Het aantal hectare bosgebied – en daarmee zeer waarschijnlijk het aantal bomen – mag dan afnemen, per regio zijn de verschillen groot. In heel Afrika, Zuid-Amerika, Zuidoost-Azië, Oceanië en Europa is de hoeveelheid bosgebied in de genoemde negentien jaar afgenomen. In Noord-Amerika, Midden-Amerika, de Caraïben en Oost-, Zuid-, Midden en West-Azië is het bosoppervlak tussen 1990 en 2009 juist toegenomen.

In Europa zit de afname van het bosgebied in Oost-Europa (ruim 10 procent). In de rest van Europa neemt het bosoppervlak juist toe – al waren die gebieden in 2009 slechts 17, 6 procent van het bosareaal in Oost-Europa.

Over de rol van wc-papier bij ontbossing: de grondstof voor toiletpapier (cellulose) komt grotendeels uit landen waar het bosoppervlak toeneemt, namelijk Scandinavië. In de productiebossen in de Scandinavische landen wordt momenteel meer aangepland dan dat er geoogst kan worden. Daar komt bij dat boompjes die groeien veel meer CO2 opnemen dan volwassen bomen. Dat is goed voor het klimaat, want zo wordt meer CO2, een broeikasgas, uit de lucht gehaald. Een nieuw, pas aangeplant bos is wat dat betreft dus beter voor het klimaat dan een bestaand bos.

Dat Rozendaal vraagtekens plaatst bij bamboepapier als duurzamer alternatief is dus terecht. Daar staat tegenover dat bamboe veel sneller groeit dan bomen en, mits goed beheerd, meer CO2 opneemt dan jonge boompjes.

Rozendaal vervolgde zijn betoog met de uitspraak dat het „helemaal niet waar” is dat „een krant, boek of Elsevier ten koste van het oerwoud zou gaan”. Voor de meeste boeken, bladen, kranten en ook wc-papier wordt gecertificeerd hout gebruikt. Maar dat geeft geen garantie dat (beschermd) tropisch hardhout nooit in zulk papier terechtkomt.

Zo klaagde milieuorganisatie Greenpeace grote bedrijven als Xerox, Danone, Mattel en Lego aan, omdat zij voor hun producten en verpakkingen papier afnemen van het Indonesisch papierbedrijf APP. En, jawel, ook de Australische supermarktketen IGA om zijn toiletpapier. Certificeringsclub FSC weigert APP het keurmerk voor verantwoorde houtkap te geven, vanwege de ontbossingspraktijken van het bedrijf. Greenpeace trof beschermd tropisch hout, Ramin, aan in samples, wat later werd bevestigd door een onafhankelijk onderzoeksinstituut in Duitsland. Mattel, Lego en IGA besloten vorig jaar geen papier meer af te nemen van APP, Danone volgde deze maand. En ook wc-papier van Lotus dat in de Nederlandse schappen lag, bleek afkomstig te zijn uit een totaal verwoest oerwoud in Guyana, zo bleek uit onderzoek uit 2006 van klimaateconome Gail Whiteman, professor aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Conclusie

Volgens Elsevier-redacteur Simon Rozendaal is papiervrij wc-papier „flauwekul” omdat de hoeveelheid bomen in de wereld stabiel is of stijgt. Hoewel in de gebieden waar wij veel (toilet)papier vandaan halen het aantal hectare bosgebied groeit, is dat wereldwijd niet het geval. Tussen 1990 en 2009 is wereldwijd het aantal hectare bosgebied met ruim 3 procent afgenomen. Ook blijkt uit verschillende onderzoeken dat de papierproducten, ook die wij in Nederland gebruiken, ondanks het vele gebruik van gecertificeerd hout en papier, wel gerelateerd kunnen zijn aan ontbossing. Al met al beoordeelt next.checkt de uitspraak van Rozendaal dat de hoeveelheid bomen in de wereld stabiel is of stijgt en daarmee de suggestie dat papiervrij wc-papier flauwekul zou zijn als grotendeels onwaar.