Doodsangst bezworen

Saraband. Regie: Ingmar Bergman.

Dvd speelfilm ****

Op 25 februari overleed de Zweedse acteur Erland Josephson. Hij speelde een van zijn laatste rollen in Saraband (2003), Ingmar Bergmans zwanenzang. Josephson was toen al zestig jaar bevriend met Bergman, met wie hij vaak samenwerkte, onder meer in Scènes uit een huwelijk (1973). In Saraband keren Johan en Marianne, de door Josephson en Liv Ullmann gespeelde personages uit die film, terug. Ze zijn ouder, maar niet veel wijzer. Marianne zoekt de geïsoleerd wonende Johan op en blijft een paar weken bij de knorrepot logeren. Dertig jaar heeft hem niet milder gestemd, integendeel. Hij haat zijn zoon Henrik die samen met dochter Karin even verderop woont.

Saraband bestaat uit dialogen met een proloog en epiloog waarin Marianne de kijker rechtstreeks toespreekt. Het zijn scènes vol intense emoties waarbij tekst centraal staat en de camera dienstbaar is. Bergman geeft zijn acteurs als altijd de ruimte, waarbij nu vooral Josephsons handen ontroeren, die in 2003 al trillen van parkinson. Naast bekende Bergmanthema’s als emotionele kilte, verstikkende familiebanden en de ongrijpbare kracht van muziek, behandelt Saraband ouder worden en sterfelijkheid. Bergmans legendarische doodsangst heeft plaatsgemaakt voor acceptatie, het grote Niets is vervangen door hoop op een weerzien. Als Henrik zijn dode vrouw Anna betreurt, laat Bergman een foto zien van zijn eigen overleden vrouw Ingrid, aan wie de film ook is opgedragen.