Online of juist de kleine winkel

Tom Lanoye, schrijver van Heldere hemel, het Boekenweekgeschenk van dit jaar, benijdt Nederland om de Boekenweek. Zo’n evenement bestaat in zijn vaderland België niet en dat zou hij het boek in Vlaanderen ook gunnen. Hij ziet het goed. Al 77 jaar mobiliseert de Boekenweek een week lang aandacht voor Nederlandse boeken, voor Nederlandse schrijvers en niet te vergeten voor Nederlandse boekverkopers. Welke andere branche kan jaarlijks rekenen op zo’n zeven dagen durende reclamespot die een halve week eerder al in de media warmdraait?

Toch lijkt de basis voor de boekhandels steeds smaller te worden, onder meer door toenemende afhankelijkheid van een klein aantal bestsellers. Maar waar koopt het publiek die bestsellers? Steeds minder bij de boekhandel, steeds meer online.

Die ontwikkeling gaat zo snel dat de jaarlijkse boekenweek-top-40 van opinieblad HP/de Tijd de directeur van de Nederlandse internetboekverkoper bol.com aanwees als degene met de grootste invloed in het boekenvak. Die rangorde is niet gebaseerd op representatieve cijfers. Maar opgeteld bij het inkrimpen van een gerenommeerde boekhandelsketen als Selexyz suggereert die plaats op nummer één dat de boekenkopende klant zich heeft bekeerd tot het online boeken bestellen.

Niet dat deze klanten zich compleet van de boekwinkel afwenden. Ze komen heus nog wel neuzen en impulsaankopen doen. Maar zoeken ze specifiek een titel, dan bestellen ze die makkelijker via hun computer.

Geef ze ongelijk, maar de boekhandel voelt het. Vooral in de grote boekwinkels is het soms akelig stil. Een aantal kleinere boekhandels lukt het klandizie te werven. Ze weten dat hun klanten niet alleen voor een boek komen, maar ook, en soms vooral, voor advies, ideeën, gezelligheid, koffie, ramsj, hulp bij downloaden van e-boeken. Ze komen voor contact, bijvoorbeeld met schrijvers die BN’ers zijn geworden.

De boekverkoper kan voor zulke trends zijn neus ophalen. Maar het is productiever ze te omarmen en er in te slagen een mooie persoonlijke boekhandel te blijven drijven. Het recent als ‘Boekhandel van het jaar 2011’ bekroonde Paagman, de ‘huiskamer’ van het Haagse Statenkwartier, is een voorbeeld van zo’n succes.

De verwachting dat het boek een dinosauriër zou worden door de opmars van de beeldcultuur en de boekwinkel rijp voor het Openluchtmuseum, is niet ingelost. Integendeel. De boekhandel is niet achterhaald, zolang er 900.000 exemplaren van het boekenweekgeschenk belanden bij klanten die minimaal 12,50 euro besteden. De traditionele boekhandel blijft belangrijk, mits die beseft dat zijn functie verschuift.