Waarom Nederland zich meer op Azië moet richten

It’s the Pacific stupid! Bijna 63 jaar nadat Nederland de onafhankelijkheid van Indonesië erkende, is Oost-Azië weer terug in het hart van de strategische analyse in Den Haag.

Althans, als het aan de geopolitieke denkers van het Instituut Clingendael ligt, dat vandaag een ‘monitor’ publiceert over de geopolitieke vooruitzichten. Wat valt er de komende jaren van de wereld te verwachten?

Zoals Juurd Eijsvoogel in deze bijlage uitlegt, is ‘onzekerheid’ het kernwoord in die strategische analyse, die bedoeld is als inspiratiebron voor het kabinet. Er zijn natuurlijk wel enkele ‘zekerheidjes’, ontwikkelingen die eigenlijk geen voorspelling meer vergen. Zoals dat Europa zich moet instellen op de verdere politieke en economische opmars van China. Daaruit volgt die conclusie dat Nederland de blik meer moet richten op de landen rond de Stille Oceaan – en niet, zoals twee jaar geleden nog gedacht, op de Indische Oceaan.

President Obama gelooft al langer in de Pacifische eeuw. Hij kondigde vorig jaar daarom meer Amerikaanse troepen op bases in Azië aan. Uit Europa worden juist Amerikanen teruggehaald. Minder VS, meer Azië, is alleen al daarom een realiteit waar Europese geostrategen niet omheen kunnen. Dit is de verschuivende wereldorde in werking: Europa erkent zijn afnemende gewicht in de wereld, en past zijn politieke blikveld erop aan.

Een kleine episode in de ‘stille wapenwedloop’ in Zuidoost-Azië die correspondent Elske Schouten in kaart brengt, is veelzeggend: Indonesië overweegt Nederlandse tanks te kopen, onder meer omdat zijn buurlanden vergelijkbare middelen hebben. Dat de Tweede Kamer te Den Haag vreest dat die tanks kunnen worden ingezet tegen de Indonesische bevolking, maakt geen indruk. Jakarta wil voor april antwoord, anders gaat de deal naar Duitsland.

Europese landen bepalen de agenda niet. De meeste strategische overwegingen waarmee het kabinet rekening moet houden, zijn dan ook defensief: onzekerheid over de euro, verschuivende migratiestromen, de opkomst van nieuwe spelers – Angola en Kenia doen niet meer onder voor Griekenland en Portugal.

‘Offensieve’ ambities als nation building, waarmee Europese landen nog maar een paar jaar terug naar Afghanistan en Irak trokken, zijn inmiddels ein zu weites Feld. In Libië werd nog ingegrepen, maar niet meer opgebouwd.

In Syrië is een nieuwe orde voorlopig fantasie. Na dit weekend is de vraag of via bemiddelaar Kofi Annan nog een diplomatieke uitweg mogelijk is. En anders? In 1982 vielen naar schatting 20.000 doden toen Bashars vader Hafez een opstand neersloeg, zonder internationale repercussies. Die doden zijn opgeborgen in de geschiedenis, een voetnoot zonder consequenties. Alle nieuws ten spijt: dat kan.

Omgekeerd voltrekken zich in stilte grote veranderingen. Op vliegvelden in Afrika staat elke dag een rij. Handelaren met duizenden dollars op zak, op weg naar Azië voor zaken. Correspondent Pauline Bax zocht in Hongkong antropoloog Gordon Mathews op, die de ‘globalisering van de scharrelaar’ beschreef. It’s the Pacific stupid! Ook voor Afrikanen.