Het beste verhaal mét oneliner wint

Diederik Samsom voerde de beste campagne voor het leiderschap van de PvdA. Dat zeggen PvdA-bestuurders in een enquête van deze krant.

Politiek redacteur

Utrecht. Kiezers win je één voor één. Dus meldde Kamerlid Ronald Plasterk zich op een druilerige woensdag op de vierde verdieping van een seniorenflat in Utrecht voor een huiskamerbezoek. Aanwezig waren zo’n twintig ouderen, het merendeel PvdA-lid. Voor Plasterk een goede gelegenheid om, halverwege de verkiezingscampagne voor het leiderschap van de PvdA, weer wat stemmen bij elkaar te sprokkelen.

De oud-minister en oud-wetenschapper heeft elke kiezer nodig. Alleen hij maakt volgens de peilingen, waaronder die van deze krant, nog kans om van favoriet Diederik Samsom te winnen.

Ingeklemd tussen drie aanwezigen op een tweezitsbank, legt het Kamerlid een uur lang uit waar hij voor staat. En wat hij zou doen, als hij de PvdA zou leiden. Vanuit de kring rond de koffietafel vuren de Utrechters hun vragen af. Ze vormen al dertig jaar een politiek praatgroepje. Dus wordt Plasterk soms gedwongen om diep in de details te duiken.

Telkens komen dezelfde vragen terug. Waarom is er zoveel negativisme rond de PvdA? Waar is het misgegaan? „De veren, die ideologische veren”, zegt Jan Jaap hoofdschuddend. Aad: „We herkenden de fractie niet meer, er was geen oppositie.”

Begeleid door een luid tikkende wandklok geeft Plasterk zijn antwoorden. Onder het motto van de 21ste eeuw „Greed is good” dreef de partij weg van haar gedachtengoed en is er bij PvdA’ers een gebrek aan zelfvertrouwen ontstaan, vertelt hij. De steun die de PvdA nu aan het eurobeleid van dit kabinet geeft is een verhaal dat moeilijk verkoopt.

De zorgen over de zichtbaarheid en populariteit van de partij zijn er niet alleen in deze huiskamer. Het is ook de zorg van ‘professionele’ PvdA’ers. Dat blijkt uit een enquête van OverheidinNederland in opdracht van deze krant. Aan PvdA-bestuurders en politici werd gevraagd wie ze graag leider zien worden. En te vertellen waarom ze die keus maakten. 44 procent koos het antwoord: „Omdat hij het PvdA-verhaal het beste uitdraagt.” En wat zijn de belangrijkste taken van de nieuwe leider? 1: „Zorgen voor een heldere, aansprekende visie.” 2: „Zorgen dat de PvdA de onbetwiste oppositiepartij wordt in de Tweede Kamer.”

De afgelopen weken probeerden de kandidaten ieder op eigen wijze aan te tonen waarom zij het beste aan dit soort wensen zouden voldoen.

Albayrak maakte er een referendum over haar persoonlijke stijl van. Met haar ervaring (als staatssecretaris) zou zij de beste leider van de PvdA zijn. Maar een heldere, aansprekende visie was bij haar niet altijd even sterk zichtbaar. Inhoudelijke ideeën die Albayrak had, waren meestal geleend van een concurrent. Zoals toen ze bij het debat in Rotterdam plotseling begon over het verschil in levensverwachting tussen arm en rijk. Een punt dat Plasterk de dag daarvoor net in een videocolumn had aangestipt.

Bij Martijn van Dam was de kern van zijn visie duidelijker. Hij stelde zich op als belangenbehartiger van consumenten en jongeren. In debatten maakte hij een goede indruk. Maar met zijn ideeën (aanpassen van het ontslagrecht) zit hij te ver buiten de mainstream van de partij om een groot gevolg te krijgen.

Nog minder aanhang bleek Lutz Jacobi te hebben. Dat wekte geen verbazing. Zij had zich op het laatste moment kandidaat gesteld, onder druk van ‘het Noorden’, waar het Friese Kamerlid haar achterban heeft. Zij wierp zich op als spreekbuis van ledenwensen. Op bijna elke vraag over haar ideeën was haar repliek dat ze het samen met de leden wilden doen, en dat „al dat gepraat in Den Haag” maar een afleiding was.

Ronald Plasterk zei vorige week dat de race nu tussen hem en Diederik Samsom gaat. Dat is op grond van de peilingen een goede analyse, met de aanvulling dat ook die race gelopen lijkt. Samsom krijgt in die peilingen soms een absolute meerderheid, tegen een kwart van de stemmen voor Plasterk. Toch voelt die laatste nog een kans. Net als Albayrak gooit hij zijn managementervaring in de strijd, als minister en baas van een wetenschappelijk laboratorium. Maar hij bleek beter dan Albayrak in staat zijn inhoudelijke positie te bepalen, zeker op de sociaal-economische thema’s die in deze tijd zo belangrijk zijn. Dat was een traditionele positie: geen aanpassing van het ontslagrecht, en zelfs een inkomstenbelasting van 75 procent voor inkomens boven het miljoen.

Een „totempaal waar Den Haag omheen danst”, zo omschrijft concurrent Samsom het ontslagrecht. Het tekent de handelwijze van de favoriet. Hij zei niet gewoon dat hij het ontslagrecht wil behouden, want dat wil hij. Maar hij probeerde met een oneliner het onderwerp direct in de door hem gewenste context te plaatsen: overbodige discussie. Het ‘verhaal’ van Samsom was tijdens de campagne het beste op orde.

Woensdag sluiten de ‘stembussen’, en moet de zo geplaagde PvdA zich weer op de boze buitenwereld richten.

Op die regenachtige donderdagmiddag was de hoop tastbaar, in de stem van de oude man in de woonkamer: „Er hangt verandering in de lucht. Ik voel het.”