Doden van mensen voor Afghanen minder erg dan Koran verbranden

Een waarschijnlijk doorgedraaide Amerikaanse sergeant veroorzaakte gisteren met een moordpartij in Kandahar onder Afghaanse burgers paniek in Kabul, vooral bij Westerse bondgenoten. Maar dit keer lijken grote volksprotesten uit te blijven. Afghanen en Amerikanen zijn vooral oorlogsmoe en lijken snel van elkaar af te willen.

TOPSHOTS-A mourner cries over the bodies of Afghan civilians, allegedly shot by a rogue US soldier, seen loaded into the back of a truck in Alkozai village of Panjwayi district, Kandahar province on March 11, 2012. An AFP reporter counted 16 bodies -- including women and children -- in three Afghan houses after a rogue US soldier walked out of his base and began shooting civilians early Sunday. NATO's International Security Assistance Force said it had arrested a soldier "in connection to an incident that resulted in Afghan casualties in Kandahar province", without giving a figure for the dead or wounded. AFP PHOTO/ JANGIR AFP

De angst sloeg Westerse diplomaten en soldaten gisteren om het hart, toen ze hoorden dat een – waarschijnlijk doorgedraaide – Amerikaanse sergeant zestien Afghaanse burgers had doodgeschoten in Kandahar, in het zuiden van het land.

Vorige maand ontstond een golf van volkswoede nadat Amerikaanse soldaten de vaak streng islamitische Afghanen diep hadden gekwetst door korans te verbranden waar antiWesterse teksten in waren geschreven door gevangenen.

Dagenlang waren er demonstraties waarbij vele doden vielen. Rellende Afghanen vielen ISAF-kampen aan. Ook kwamen twee Amerikaanse adviseurs op mysterieuze wijze om, vermoedelijk doodgeschoten door een Afghaanse collega die uit woede over de korans zijn wapen pakte en de Amerikanen met een schot in hun hoofd ombracht.

De Amerikaanse president Barack Obama liet de Afghaanse president Hamid Karzai in een brief weten spijt te hebben van de verbranding van de heilige boeken. Dit is een ‘onwetende’ officier geweest, liet Karzai op zijn beurt welwillend weten, in de hoop dat de kalmte zou weerkeren.

Maar de sfeer in Kabul was nog altijd uiterst nerveus, toen gisteren het nieuws binnen kwam over de 16 doden in Kandahar.

Een incident van een soldaat met problemen, was de onmiddellijke analyse van diplomaten – maar mogelijk met grote gevolgen. Er moest snel gereageerd worden, om woedende protesten te voorkomen.

Obama onderbrak dan ook meteen zijn verkiezingcampagne in de VS en zocht contact met Karzai, dit keer vanaf de achterbank van zijn auto. In het telefoongesprek zei Obama „geschokt en bedroefd” te zijn. Ook de NAVO verontschuldigde zich herhaaldelijk en kondigde een onderzoek aan.

Ongeruste Amerikaanse diplomaten in Kabul die nog steeds de deur niet uit mogen omdat ze gevaar lopen door demonstraties na de Koran-verbrandingen, deden waarschuwingen uitgaan aan westerlingen. „Pas op voor nieuwe rellen’, zeiden ze. Media citeerden analisten die de donkerste voorspellingen deden over massa’s Afghanen die straten van Kandahar en hoofdstad Kabul zouden bezetten. „Ze zullen met wapens strijden’, zei een van hen uit Kandahar.

De paniek tekent hoe snel de stemming in Afghanistan is verslechterd. Eind vorig jaar leidden schokkende beelden van Amerikanen die over dode Afghanen heen plasten niet tot demonstraties. In datzelfde jaar doodden een zogenaamd Amerikaans ‘kill-team’ voor de sport Afghanen en sneden ze lichaamsdelen af die ze bewaarden als trofee. Een gruwelijk incident waar de Afghanen ook niet de straat voor op gingen.

Maar niet elk incident is van dezelfde orde. Doden wegen minder zwaar dan besmeurde korans. Toen een Amerikaanse pastoor in april vorig jaar een koran wilde verbranden was het mis. Een compound in de Noordelijke stad Mazaar e Sharif werd bestormd en 9 VN-diplomaten kwamen om, twee door onthoofding. De overgrote meerderheid van Afghanen put hoop uit de Koran en richt haar leven in volgens het heilige boek. Het beschimpen van hun geloof leidt elke keer tot grote onrusten. Gruwelijke moorden en mensenrechtenschendingen niet.

Het nieuwste incident met een Amerikaanse militair past in een reeks tekenen van slopende oorlogsmoeheid onder zowel de Afghaanse als de Amerikaanse kant.

De laatste maanden kwamen tientallen meldingen over Afghaanse soldaten die hun Amerikaanse collega’s doodschoten. Deze moorden zijn de excessen een patroon van talloze individuele protesten van Afghanen die de Amerikaanse aanwezigheid simpelweg zat zijn, was de conclusie in een NAVO-rapport dat eind vorig jaar uitlekte. De Amerikaanse tijd in Afghanistan in op.

Steeds vaker staan Afghanen en Amerikanen recht tegenover elkaar. Niet alleen wordt over en weer geschoten en gedood, ook is er nauwelijks meer vertrouwen in het onderlinge gesprek.

Het laatste politieke gevecht ging de afgelopen weken over de Amerikaanse Bagram-gevangenis, net buiten Kabul. President Hamid Karzai, die uit alle macht probeert de regie in het land in eigen hand te krijgen, wilde zelf de controle over Bagram, waar honderden Afghanen gevangen zitten. Onder het mom ‘we moeten op eigen benen staan in Afghanistan nu de Amerikanen weg willen’, eiste hij de bewaking in de gevangenis op voor de Afghaanse overheid.

De Amerikanen voelden daar weinig voor. Door de gevangenis over te nemen krijgt Karzai controle over vele gevangenen. Om aan de macht te blijven kan hij deals maken met criminelen en hen vrijlaten, zoals nu al regelmatig in ‘gewone’ Afghaanse gevangenissen gebeurt. Bovendien kan hij de onderhandelingen tussen de Amerikanen en de Talibaan frustreren door tegenstanders van deze gesprekken vrij te laten.

Zonder dat de tegenstrijdige opvattingen van de VS en Afghanistan zijn opgelost, bereikten Karzai en de VS eind vorige week verrassend snel een akkoord over de overdracht van Bagram. Komende vrijdag al worden de handtekeningen gezet en het bevel over de gevangenis overgedragen aan de regering-Karzai.

Sommige diplomaten zeggen dat dit ‘een victorie’ is voor de zelfstandigheid van de Afghaanse regering. Mogelijk zal de overdracht vrijdag de aanhoudende onrust even naar de achtergrond verdrijven. Maar het akkoord kwam er zo snel omdat het nu eenmaal snel moet. Nu het aantal gewelddadige incidenten toeneemt, net als de woede daarover, is er geen tijd te verliezen. Want zowel de VS als Karzai dreigen de controle over hun samenwerking te verliezen.