ACTA bedreigt levens in ontwikkelingslanden

ACTA is synoniem geworden voor de bedreiging van internetvrijheid. Niet veel mensen weten dat het handelsverdrag ook toegang tot betaalbare medicijnen inde derde wereld beperkt.

Het recente besluit van de Europese Unie om het handelsverdrag ACTA te ondertekenen werd door Europese burgers met verontwaardiging ontvangen. In verschillende steden gingen mensen de straat op in protest tegen de nieuwe wetten die piraterij moeten bestrijden. Petities werden en masse ondertekend; een actiegroep leverde vorige week in Brussel twee miljoen handtekeningen in. Tegenstanders van ACTA waarschuwen voor de beperking van internetvrijheid en privacyschendingen. Maar het verdrag heeft nog een andere, minder besproken implicatie: namelijk dat miljoenen levens in ontwikkelingslanden aan een zijden draadje komen te hangen, omdat het verdrag toegang tot betaalbare medicijnen beperkt.

Het principe achter ACTA – handhaven van intellectuele eigendomsrechten – is een vrijbrief voor misbruik. Medicijnen zullen in beslag worden genomen door douane en generieke fabrikanten, leveranciers en zelfs mensen die de medicijnen gebruiken, worden met vervolging en gerechtelijke procedures bedreigd.

Voorstanders van ACTA willen de distributie van namaakproducten, inclusief namaakmedicijnen, voorkomen. Maar wat is een namaakmedicijn? Ogenschijnlijk worden daarmee nepmedicijnen bedoeld. Die zijn inderdaad gevaarlijk. Ze worden vervaardigd – vaak met weinig of geen van de werkzame farmaceutische ingrediënten – met de intentie mensen te laten geloven dat het om een merkmedicijn gaat. Vaak wordt ook de verpakking nagebootst om de consument om de tuin te leiden.

Dit heeft echter niets te maken met generieke medicijnen. Generieke medicijnen zijn legitiem geproduceerde medicijnen: exacte kopieën van het origineel, maar wel met een significant lagere prijs. Die prijs betekent dat deze medicijnen een reddingslijn vormen voor de arme bevolking in ontwikkelingslanden. Zij kunnen goedkoop behandeld worden en behandelaars, zoals Artsen zonder Grenzen, kunnen dankzij deze medicijnen hun zorg uitbreiden naar een groot aantal mensen. Zo’n 80 procent van de medicijnen die Artsen zonder Grenzen gebruikt om mensen met hiv te behandelen bestaat uit generieke medicijnen.

Het verschil tussen generieke- en nepmedicijnen lijkt voor de hand te liggen. Maar ACTA is een opzettelijke poging om beide met elkaar te verwarren. De bepalingen in het verdrag maken het mogelijk generieke medicijnen in beslag te nemen en zetten de poort open voor juridische disputen over labelling en handelsmerken.

We hebben al gezien wat de effecten zijn van soortgelijke bepalingen in Europese douanereglementen. Met een alarmerende regelmaat worden medicijnen in Europa geconfisqueerd; zonder uitzondering gaat het om generieke medicijnen die onterecht voor namaak worden aangezien. Ter illustratie, een voorval uit 2009: de Duitse douane confisqueerde een zending generieke versies van een antibioticum, simpelweg omdat een douaneambtenaar de wetenschappelijke naam van het molecuul verwarde met de merknaam van een medicijn dat door GlaxoSmithKline wordt gemaakt.

Uiteindelijk betalen de mensen die afhankelijk zijn van goedkope, generieke medicijnen de prijs. Zelfs als deze medicijnen slechts tijdelijk verhinderd worden hun plaats van bestemming te bereiken. Een kleine oponthoud kan al levensbedreigend zijn. Voor veel ziekten zoals aids en tuberculose betekent een vertraging in de ontvangst dat mensen resistentie kunnen ontwikkelen en dat er overgegaan moeten worden op duurdere alternatieven.

Daarnaast zal ACTA producenten van generieke medicijnen waarschijnlijk afschrikken, omdat zij dure claims kunnen verwachten. Daardoor zullen geneesmiddelenprijzen stijgen, en behandeling beperkt worden tot die groep mensen die dure medicijnen kunnen betalen.

Europa beraadt zich momenteel verder over ACTA en heeft het Europese Hof gevraagd na te gaan of het verdrag in lijn is met het EU-recht. Maar dit blijft een verdrag dat bedoeld is om ook in alle ontwikkelingslanden ingevoerd te worden, en zij zullen niet de optie hebben de tekst te veranderen.

Europa moet de invoering van ACTA heroverwegen. De belangen die op het spel staan zijn te groot – voor Europa zelf, maar ook voor ontwikkelingslanden.