Graven in eeuwen oude knekelakker van Oldenzaal

Een graf in Oldenzaal. De bovenste twee skeletten liggen zo dicht op elkaar dat de ruggengraten vervlochten lijken te zijn. Foto gemeente Oldenzaal

In het centrum van Oldenzaal hebben archeologen sinds september vorig jaar al ruim 1.700 skeletten opgegraven. De skeletten zijn afkomstig van het voormalige kerkhof rond de St. Plechelmusbasiliek. Hier zijn tussen de achtste en de vroege negentiende eeuw naar schatting 30.000-40.000 mensen begraven.

Ze bieden de mogelijkheid tot het grootste archeologische bevolkingsonderzoek in Nederland tot nu toe.

Het skeletonderzoek wordt door verschillende experts uitgevoerd. DNA-onderzoek door specialisten van de Universiteit Leiden levert als het goed is inzicht op in aanwezige ziekten, verwantschappen tussen de doden en een mogelijke toestroom van buitenstaanders als Franken in het gebied. Onderzoekers van de VU in Amsterdam hopen op hun beurt aan de hand van isotopen meer te weten te komen over diëten en herkomst van de begravenen. Fysisch-antropologisch onderzoek door het bedrijf Skeletloket vertelt meer over zaken als ziekten, aandoeningen en lichaamslengte van de bewoners door de eeuwen heen.

Een eerste test bij 25 skeletten heeft duidelijk gemaakt dat het collageen in de botten nog goed genoeg is voor isotopenonderzoek en dat er in de kiezen goed bewaard DNA zit. Alleen in de oudste skeletten uit de achtste eeuw is nog geen bruikbaar DNA gevonden.

De oudste skeletten stammen uit de tijd dat volgens historische bronnen missionaris Plechelmus, die onder bescherming stond van de Frankische hofmeier Pepijn III, een eerste kerkje stichtte. In de daaropvolgende eeuwen breidde het kerkelijke domein, dat afgeschermd werd door een gracht, zich snel uit. Samen met het omliggende stadje groeide het uit tot het belangrijkste bestuurlijke en kerkelijke centrum van Twente in de Vroege Middeleeuwen.

In de twaalfde eeuw begon de bouw van de huidige basiliek. Op het kerkplein, dat wordt heringericht, hebben archeologen van ADC Archeoprojecten nu fundamenten gevonden die mogelijk tot een tiende-eeuwse voorloper horen.

De totale kosten van het onderzoek bedragen 1,9 miljoen euro. De gemeente Oldenzaal, die ook op zoek gaat naar moderne verwanten van de begravenen, betaalt 288.000 euro, de rest betaalt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.