Chronische stress tast receptoren in de hersenen aan

Chronische stress kan leiden tot emotionele problemen, geheugenproblemen en psychische kwalen zoals depressie, angststoornissen en posttraumatische stress. Welke moleculaire veranderingen in de hersenen hiermee samenhangen is echter onduidelijk. Onderzoekers uit Buffalo hebben bij ratten ontdekt dat chronische stress een afname van de hoeveelheid glutamaatreceptoren veroorzaakt. Daardoor komen boodschappen die worden overgedragen via de neurotransmitter glutamaat minder goed over. Het verlies treedt vooral op in de prefrontale cortex, het deel van de hersenen dat nodig is voor het nemen van beslissingen, veel emotionele functies aanstuurt en als werkgeheugen dient (Neuron, 8 maart).

Het onderzoek werd uitgevoerd bij ratten van vier weken oud. Op die leeftijd verkeren ze in hun adolescentie. De prefrontale cortex is dan nog volop in ontwikkeling. Bovendien is dit deel van de hersenen juist dan zeer gevoelig voor de inwerking van stresshormonen. Bij mensen is deze ontwikkeling pas rond het 25ste levensjaar voltooid.

De dieren werden een week lang enkele malen per dag en op onvoorspelbare tijdstippen in een stressvolle situatie gebracht en daarna onderworpen aan een geheugentest. Vergeleken met leeftijdgenoten die in die week met rust waren gelaten, presteerden de gestreste dieren veel slechter. Tegelijkertijd maten de onderzoekers een duidelijke afname van het aantal glutaminereceptoren in de prefrontale cortex. Dat het juist deze afname was die de slechte geheugenprestaties veroorzaakte bleek toen de dieren werden behandeld met een stof die de glutaminereceptoren blokkeert. Zonder stress deden ze het dan even slecht als de gestreste dieren. Andersom, als de onderzoekers de enzymen remden die zorgen voor het verdwijnen van de receptoren, was het geheugen van gestreste ratten even goed als dat van niet gestreste controledieren.

Hiermee tonen de onderzoekers aan dat emotionele en cognitieve afwijkingen die ontstaan na chronische stress te herleiden zijn tot een afname van de glutamaatreceptoren in de prefrontale cortex. Bovendien laten zij zien dat deze achteruitgang in principe te stuiten is.

Opvallend is dat dezelfde onderzoekers eerder aantoonden dat acute stress precies het tegenovergestelde effect heeft (PNAS, 20 juli 2009). Na een korte eenmalige blootstelling aan een stressverhogende situatie kwamen de dieren juist beter uit een geheugentest. Stress heeft dus twee gezichten: enerzijds een normale natuurlijke reactie op potentieel bedreigende omstandigheden. Maar te veel stress ondermijnt juist het vermogen hieraan het hoofd te bieden.

Huup Dassen