Boek senator komt VVD ongelegen

Kees Versteegh

De VVD heeft vergeefs getracht de publicatie uit te stellen van een boek van een senator uit eigen kring. De filosofische publicatie van VVD-Eerste Kamerlid Sybe Schaap over de rol van rancune in samenleving en politiek zou de lopende onderhandelingen van de liberalen met de PVV in het Catshuis kunnen verstoren, zo vreest de partijleiding. Een medewerker van de partij heeft Schaap daarom gevraagd de publicatie uit te stellen. Schaap beschouwt zijn boek Het rancuneuze gif. De opmars van het onbehagen, echter als „een filosofisch, niet-politiek werk”. Hij laat de publicatie daarom volgende week gewoon verschijnen.

„Ik heb ernstige bedenkingen bij bepaalde ontwikkelingen bij de PVV”, zegt Schaap. „Ik wil daarover meer inhoudelijk debat, ook met de PVV zelf. Maar ik wil onze politieke samenwerking met die partij niet ter discussie stellen. Ook ik houd me aan de afspraken die in het regeer- en gedoogakkoord zijn gemaakt.”

In het boek onderzoekt Schaap het begrip rancune in heden en verleden, zegt hij. „Daarbij komen niet alleen de PVV, maar ook Karl Marx en radicale dierenactivisten aan de beurt.” Van de 280 pagina’s gaan er ongeveer 18 over de PVV.

Schaap is ingenieur, gepromoveerd filosoof en sinds 2007 lid van de senaatsfractie. De voormalige dijkgraaf was voorzitter van de Unie van Waterschappen. Hij schreef eerder boeken over ‘Nietzsche’s worsteling met het ressentiment’ (2003) en het denken van Theodor Adorno (1995).

In de inleiding van zijn nieuwe boek schrijft Schaap: „De hedendaagse rancuneuze boosheid krijgt gevaarlijke effecten nu deze gepolitiseerd raakt en de publieke ruimte verovert. De Partij voor de Vrijheid is een uitgesproken exponent van dit proces.” De PVV hanteert een formule „die veel lijkt op die uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Er worden vijandbeelden gecreëerd, beelden die duidelijk moeten maken hoezeer het eigen bestaan wordt bedreigd. De vijand loert niet alleen van buiten, maar heeft ook complotterende handlangers in het eigen domein. Externe vijanden te over: de Europese Unie, buitenlandse arbeiders, allochtonen, maar voor alles de Islam en de representanten daarvan.”

Rancune wordt niet alleen beheerst door vijandbeelden, maar ook door het „zwelgen in slachtofferschap”, schrijft Schaap. PVV-huisideoloog Martin Bosma getuigt daarvan in sommige columns die hij voor deze krant schreef, aldus de VVD-senator. Zo schreef het PVV-Kamerlid in zijn column van 24 november 2010: „Laten we elkaar niets wijsmaken: we liggen elkaar niet. Volgens u ben ik een populist, extreem-rechts, zet ik groepen tegen elkaar op, ben ik stiekem tegen de democratie en eigenlijk deep down een fascist.”

Ook bespreekt het VVD-Kamerlid uitspraken van PVV-leider Wilders. Die zei in 2007 tegen de toenmalige minister van Wonen, Wijken en Integratie, Ella Vogelaar (PvdA): „U bent knettergek geworden.” Schaap schrijf daarover: „De ander wordt gedesavoueerd, van zijn waardigheid en volwaardigheid beroofd, zoals men dit in rancuneuze kringen ook met inzet van diertermen of psychiatrische vernederingen doet.”