Column

‘Wezen van de Sovjet-Unie’ wacht nieuwe tijd

Anton is terug in ‘Born in the USSR: 28Up’ (Holland Doc/VPRO).

Anton had ik in de vorige aflevering van Born in the USSR node gemist. Maar dat moet gelegen hebben aan de verkorte versie die hier werd uitgezonden, want hij was zeven jaar geleden wel degelijk ook gefilmd, zo blijkt nu uit het in de rubriek HollandDoc (VPRO) vertoonde deel 28Up.

Zijn grootvader was redacteur van de Pravda en op zijn zevende voorspelde hij de staatsgreep bij het Witte Huis. Hij wist zeker later ook journalist te willen worden. Nu is hij 28 en adjunct-hoofdredacteur van een Moskous mannenblad. Hij maakt een proefrit in een Mercedes, al weet hij dat die luxe nog een brug te ver is. Maar er staan dingen te veranderen, vooral op het punt van de corruptie, voorspelt hij dit keer.

Het is een uiterst interessant moment om de stemming te peilen onder de „wezen van de Sovjet-Unie”, zoals de Kirgizische Almaz zijn generatie noemt. Van de talrijke afsplitsingen van de oorspronkelijk Britse, in 1964 begonnen serie 7Up, is Born in the USSR verreweg de spannendste. Net als zijn supervisor en aartsvader van de formule Michael Apted gaat de Russische regisseur Sergei Mirosjtsjenko elke zeven jaar langs bij dezelfde personen, en monteert hun verhalen tussen flashbacks naar de vorige afleveringen.

De in de Sovjet-Unie geboren kinderen hebben veel gemeen, dat ze tot ideale documentaire personages maakt: een verhevigd gevoelsleven, talrijke dramatische gebeurtenissen in hun biografie en een telkens wisselend politiek, economisch en psychologisch perspectief.

Neem nu de Joodse tweeling Ljonja en Zjanna, die in 1990 op het punt stond naar Israël te emigreren. Ze zijn daar maar ‘Russen’, net als de blonde Nastja in Kirgizië of zoals Dima na een kort huwelijk in Duitsland bij terugkeer in Moskou voor altijd ‘de Duitser’ heet.

In 2005 vervulde de tweeling hun dienstplicht in de bezette gebieden. Zjanna vindt het achteraf de mooiste tijd van haar leven, want alles werd voor je bedacht en gedaan, net als in het communisme: reuze handig.

Ljonja was er minder gelukkig mee en emigreerde na afloop door naar Argentinië. Hij houdt van hedonisme en van voetbal, en een traag levensritme.

De meeste van de voormalige Sovjetburgers houden niet van Amerika, hebben heimwee naar de tijd dat ze in een groot rijk woonden en ervan droomden kosmonaut te worden.

Op hun 28ste hebben ze al veel achter de rug: zelfmoordpogingen, twee echtscheidingen, moord en doodslag, verloren kinderen. En wat kunnen ze er goed over praten, met weemoed en dezelfde sprekende ogen die ze als kind al hadden. Alleen Andrei, de Siberische wees, die dankzij de film in Amerika geadopteerd werd, zegt in de camera niet meer te praten.