Wat de leden willen? Een heldere, aansprekende visie

Diederik Samsom voerde de beste campagne in de verkiezing voor het leiderschap van de PvdA. En dat is belangrijk, want PvdA-bestuurders willen duidelijkheid. Dat zeggen ze in een enquête van deze krant. Diederik Samsom, vinden ze, „draagt het PvdA-verhaal het beste uit”. Ronald Plasterk is een goede tweede. Maar als er échte verkiezingen komen, dan hebben ze toch het liefst de Amsterdamse wethouder Lodewijk Asscher als lijsttrekker.

Kiezers win je één voor één. Dus meldde Kamerlid Ronald Plasterk zich op een druilerige woensdag op de vierde verdieping van een seniorenflat in Utrecht voor een huiskamerbezoek. Aanwezig waren zo’n twintig ouderen, het merendeel PvdA-lid. Voor Plasterk de gelegenheid om, halverwege de verkiezingscampagne voor het leiderschap van de PvdA, weer wat stemmen bij elkaar te sprokkelen.

De oud-minister en oud-wetenschapper heeft elke kiezer nodig. Alleen hij maakt volgens de peilingen, waaronder die van deze krant, nog kans om van favoriet Diederik Samsom te winnen. De andere kandidaten, Nebahat Albayrak, Martijn van Dam en Lutz Jacobi, zijn volgens diezelfde peilingen kansloos. Maar Ronald Plasterk nog niet.

Ingeklemd tussen drie aanwezigen op een tweezitsbank, legt het Kamerlid een uur lang uit waar hij voor staat. En wat hij zou doen, als hij de PvdA zou leiden. Vanuit de kring rond de koffietafel vuren de Utrechters hun vragen af. Ze vormen, in wisselende samenstelling, al dertig jaar een politiek praatgroepje. Dus wordt Plasterk soms gedwongen diep in de details te duiken. Zo ontstaat een felle discussie over de rente waarmee pensioenfondsen hun dekkingsgraad zouden moeten berekenen.

Tussen de techniek en het ophalen van herinneringen aan de glorietijd van de sociaal-democratie door komen telkens dezelfde vragen terug. Waarom is er zoveel negativisme rond de PvdA? Waar is het misgegaan? „De veren, die ideologische veren”, zegt Jan Jaap hoofdschuddend. Aad: „We herkenden de fractie niet meer, er was geen oppositie.” En hoe houdt de partij de mensen vast?

Begeleid door een luid tikkende wandklok geeft Plasterk zijn antwoorden. Onder het motto van de 21ste eeuw – „Greed is good” dreef de partij weg van haar gedachtengoed, en was bij PvdA’ers een gebrek aan zelfvertrouwen ontstaan, vertelt hij. De steun die de PvdA nu aan het eurobeleid van dit kabinet geeft, is een verhaal dat moeilijk verkoopt.

De zorgen over de zichtbaarheid en populariteit van de partij zijn er niet alleen in deze huiskamer. Het is ook de zorg van ‘professionele’ PvdA’ers. Dat blijkt uit een enquête van OverheidinNederland in opdracht van deze krant. Aan PvdA-bestuurders en politici werd gevraagd wie ze graag leider zien worden. En te vertellen waarom ze die keus maakten. 44 procent koos het antwoord: „Omdat hij het PvdA-verhaal het beste uitdraagt.” En wat zijn de belangrijkste taken van de nieuwe leider? 1: „Zorgen voor een heldere, aansprekende visie.” 2: „Zorgen dat de PvdA de onbetwiste oppositiepartij wordt in de Tweede Kamer.”

De afgelopen weken probeerden de kandidaten ieder op eigen wijze aan te tonen waarom zij het beste aan dit soort wensen zouden voldoen.

Albayrak maakte er een referendum over haar persoonlijke stijl van. Met haar ervaring (als staatssecretaris) zou zij de beste leider van de PvdA zijn. Als bewijs haalde ze regelmatig het generaal pardon voor asielzoekers aan, waarvan zij de uitvoering had gedaan. Een heldere, aansprekende visie was niet altijd even sterk zichtbaar, bij de nummer 2 van de afgelopen verkiezingen. Inhoudelijke ideeën die Albayrak had, waren meestal geleend van een concurrent. Zoals toen ze bij het debat in Rotterdam plotseling begon over het verschil in levensverwachting tussen arm en rijk. Een punt dat Plasterk de dag daarvoor net in een videocolumn had aangestipt.

Bij Martijn van Dam was de kern van zijn visie duidelijker. Hij stelde zich op als belangenbehartiger van consumenten en jongeren. In debatten maakte hij een goede indruk. Maar met zijn ideeën (aanpassen van het ontslagrecht) zit hij te ver buiten de mainstream van de partij om een groot gevolg te krijgen.

Nog minder aanhang bleek Lutz Jacobi te hebben. Dat wekte geen verbazing. Zij had zich op het laatste moment kandidaat gesteld, onder druk van ‘het Noorden’, waar het Friese Kamerlid haar achterban heeft. Zij wierp zich op als spreekbuis van ledenwensen. Op bijna elke vraag over haar ideeën was haar repliek dat ze het samen met de leden wilden doen, en dat „al de gepraat in Den Haag” maar een afleiding was. Het is mogelijk dat veel leden deze tactiek niet als beste antwoord zien op de vragen waar hun partij in deze tijden voor staat.

Ronald Plasterk zei gisteravond dat de race nu tussen hem en Diederik Samsom gaat. Dat is op grond van de peilingen een goede analyse, met de aanvulling dat ook die race gelopen lijkt. Samsom krijgt in die peilingen soms een absolute meerderheid, tegen een kwart van de stemmen voor Plasterk. Toch voelt die laatste nog een kans. Net als Albayrak gooit hij zijn managementervaring in de strijd, als minister en baas van een wetenschappelijk laboratorium. Maar hij bleek beter dan Albayrak in staat zijn inhoudelijke positie te bepalen, zeker op de sociaal-economische thema’s die in deze tijd zo belangrijk zijn. Dat was een traditionele positie: geen aanpassing van het ontslagrecht, en zelfs een inkomstenbelasting van 75 procent voor inkomens boven het miljoen.

Een „totempaal waar Den Haag omheen danst”, zo omschrijft concurrent Samsom het ontslagrecht. Het tekent de handelwijze van de favoriet. Hij zei niet gewoon dat hij het ontslagrecht wil behouden, want dat wil hij. Maar hij probeerde met een oneliner het onderwerp direct in de door hem gewenste context te plaatsen: overbodige discussie. Het ‘verhaal’ van Samsom was tijdens de campagne het beste op orde. Zozeer zelfs dat sommige leden die de campagne op de voet volgden, verzuchtten dat ze zijn anekdotes als straatcoach nu wel uit hun hoofd kenden. Maar met die verhalen en de (soms verbeten) energie waarmee hij ze bracht, lijkt hij bij genoeg PvdA’ers de juiste snaar te hebben geraakt. Hij wist sociaal-democratische principes te koppelen aan plannen die door leden met daverend applaus werden ontvangen. Zoals het idee om alle schoonmakers op de ministeries weer in dienst van het rijk te nemen, voor een „menswaardig bestaan”.

Woensdag sluiten de ‘stembussen’, en moet de zo geplaagde PvdA zich weer op de boze buitenwereld richten.

Op die regenachtige donderdagmiddag was de hoop tastbaar, in de stem van de oude man in de woonkamer: „Er hangt verandering in de lucht. Ik voel het.”

728 PvdA’ers deden mee aan enquête

Diederik Samsom is bij politiek actieve PvdA-leden de grote favoriet voor het leiderschap van de partij. 50 procent van lokale en landelijke politici en bestuurders wil hem naar voren schuiven. Ronald Plasterk is favoriet bij 24 procent van deze PvdA’ers. Dat blijkt uit een enquête van OverheidinNederland.nl in opdracht van NRC Handelsblad.

Voor de enquête zijn alle actieve bestuurders en politici van de PvdA via e-mail aangeschreven. Het gaat om gemeenteraadsleden, wethouders, burgemeesters, leden van Provinciale en Gedeputeerde Staten, parlementariërs en waterschapsbestuurders. Met een korte vragenlijst wilde de krant een inzicht verkrijgen in de steun die de vijf kandidaten voor het partijleiderschap van de PvdA genieten onder hun eigen partijkader.

Van de 1.745 mensen die werden aangeschreven, reageerden er 728. Dat is 40 procent. De enquête is representatief. Enkelen gaven een reden op om de vragenlijst niet in te vullen. Zo schreef een PvdA’er dat de vorige enquête van deze krant bij had gedragen aan het aftreden van Job Cohen. Uit die enquête bleek dat maar een klein deel van de PvdA-politici in Cohen een geschikte lijsttrekker zagen voor de volgende verkiezingen. Een andere politicus schreef dat hij niet via de krant stemde, maar via de verkiezingen.

De populatie ondervraagden is geen representatieve afspiegeling van alle PvdA-leden. Overigens bevestigen de resultaten wel het beeld dat uit eerdere peilingen naar voren kwam. In een peiling van tv-programma EenVandaag onder PvdA-leden bleek bijvoorbeeld dat Samsom vergelijkbare steun geniet onder leden (54 procent) als onder de door deze krant bevraagde politici (50 procent). Ook bij EenVandaag kwam Plasterk met 31 procent als tweede naar voren. De drie andere kandidaten lijken volgens beide onderzoeken weinig kans te maken.

Aldus

'De minst slechte als tussenpaus' over Diederik Samsom

'zij stond de afgelopen keren op 2, dat gebeurt niet zomaar' over Nebahat Albayrak

'behoort beslist niet tot de gevestigde orde'over Martijn van Dam

'ik denk dat volksvertegenwoordigers nu op de voorgrond moeten treden'over Lutz Jacobi

'hij is degene die bij verkiezingen graag plaatsmaakt voor Lodewijk Asscher'over Ronald Plasterk