Schuld en schaamte na systematische diefstal

Mag een werkgever een stelende employee eenzijdig dwingen tot schadevergoeding?

De Zaak. Winkelbedrijf V&D beschuldigt een verkoopster van systematische diefstal. Zij bekent en tekent een verklaring waarin ze belooft de geschatte schade van 115.000 euro te vergoeden. Ze wordt op staande voet ontslagen.

Hoe werd zij betrapt? Het bedrijf constateert tekorten en plaatst camera’s in twee magazijnen. Uit de beelden blijkt dat zij daar kleding opzij legt en van de beveiliging ontdoet. Die kleren blijkt ze in de winkel aan te nemen van kennissen. In het magazijn doet de verkoopster de kleding in V&D-tassen, die ze op vaste momenten meegeeft aan medeplichtigen. Ook verbergt ze onder haar eigen kleding gestolen kleding. Zij erkent dit „ten minste een jaar” te doen en twee keer per week „ten minste 3 of 4 tassen vol” mee te geven.

Wat gebeurt er dan? De bedrijfsleider en een bedrijfsrechercheur roepen haar ter verantwoording. Het gesprek duurt een kwartier, waarna de rechercheur een schuldbekentenis van drie A4’tjes uittikt die de verkoopster tekent. Een maand later eist V&D dat zij de 115.000 euro binnen veertien dagen betaalt of via een afbetalingsregeling. De vrouw zoekt een advocaat.

Wat is het geschil? Heeft V&D misbruik van omstandigheden gemaakt? Was er wilsovereenstemming – met andere woorden: wist de verkoopster wat zij tekende?

Wat zegt de werknemer? Ik was niet op mijn gemak door die twee hoger geplaatsten tegenover me, en erg beschaamd. Ik wilde snel weg en heb op alles ja gezegd. Ik wist niet goed wat ik tekende. Er zijn me woorden in de mond gelegd. Ik stal niet een jaar, maar zes maanden. Het bedrag is veel lager. Met de politie heb ik uitgerekend dat het niet meer dan 5.000 euro kan zijn geweest.

Wat zegt de werkgever? Het gesprek was open en eerlijk. Zij is niet onder druk gezet. Het schadebedrag is berekend op basis van haar verklaring en overigens nog afgerond naar beneden. Zij heeft de verklaring getekend en het bedrag behalve in cijfers ook in letters zelf opgeschreven.

Wat is de maatstaf? Er is sprake van misbruik van omstandigheden als de werkgever wist of had moeten begrijpen dat de employee door bijzondere omstandigheden (afhankelijkheid, lichtzinnigheid, abnormale geestestoestand of onervarenheid) bewogen werd tot instemmen. Terwijl de werkgever haar daarvan had behoren te weerhouden.

Hoe oordeelt de rechter? De werkgever had een overwichtpositie in het gesprek. Zij was in een „benarde positie” omdat ze was betrapt. Het tekenen van de schuldbekentenis kan V&D niet worden verweten. Maar wel de schadeverklaring. Die had namelijk dwingende juridische bewijskracht. Het bedrijf had haar moeten informeren over de juridische gevolgen van het ondertekenen daarvan. Had de vrouw tevoren advies kunnen inwinnen, dan zou ze niet hebben getekend. Dat had de werkgever moeten begrijpen. Op de zitting bleek dat het voor het bedrijf „niet of zelfs onmogelijk” is de geleden schade precies vast te stellen. V&D maakt dus misbruik van omstandigheden en mag de vordering niet innen.

Folkert Jensma