Column

Op tenen letten

De Europese Commissie trekt een paranoïde promotiefilmpje terug. De Nederlandse afgevaardigde naar het Songfestival draagt een verdwaalde indianentooi. En de burgemeester van het Zeeuwse Hulst twittert ‘Chinees’ over „Slineese lestaulants”. Iedereen botst wel eens met stereotypen. Dat ligt niet alleen aan Zwarte Piet.

In dat EU-filmpje wordt dus een blanke vrouw belaagd door een kungfu-Chinees, een Indiaas ogende zwaardvechter en een gemeen kijkende zwarte man die vecht als een Afro-Braziliaan. We missen nog een Rus en een Zuid-Afrikaan en de dreiging van de BRIC-landen is compleet.

Maar zie: de blanke vrouw vermenigvuldigt zich. Floep, floep, twaalf in een kring rond de enge mannen. Prompt wordt iedereen beschaafd. En de twaalf vrouwen veranderen in de sterren van de EU-vlag.

Snapt u het nog? Europa! Best Belangrijk!

De angst die achter Europees superioriteitsdenken schuilt, kon niet beter worden verbeeld. Net als de totalitaire kant van Europa, waar alle landen kennelijk op elkaar moeten lijken.

De andere voorbeelden. De verentooi van Ayten Kalan, zoals songfestivalzangeres Joan Franka eigenlijk heet. Wie zo’n probleemloos uitspreekbare Turkse naam inruilt voor een internationale artiestennaam, mijdt stereotyperingen (‘dat wordt buikdansen’). Dus hoezo dan wél een verentooi, en waarom eigenlijk geen rieten rokje? Ik begrijp het net zo min als slissende Chinezengrappen. Die doen denken aan vieze mannen die Chinese vrouwen „pindaatje” noemen. Of aan Jos Brink en zijn „kroepoekje”, tv-assistent Sandra Reemer.

Toen kon dat. Niemand weet ook precies wanneer foute grappen, kostuums, promotiefilmpjes of kindervrienden racistisch, xenofoob of discriminerend worden. Het kan helpen een Jood of wat homo’s toe te voegen om de zaak op scherp te zetten. Zou Joan Franka haar liedje durven zingen met opgeplakte lange bakkebaarden, keppeltje, Thora-rollen onder haar arm? Zouden de EU-landen twee kussende mannen omsingelen? Zijn Jodenmoppen erger dan Chinezengrappen?

Joan Franka verliest het Songfestival niet omdat zij zingt zonder verentooi. De burgemeester van Hulst wordt zonder zijn woordspelingen niet bepaald minder burgemeesterlijk. Zelfs als Zwarte Piet evolueert in een wat neutraler wezen, zoals ook het gebruik van woorden als ‘nikker’ in onbruik raakte, zal Nederland niet in zee verdwijnen. Er is geen reden om geen rekening met elkaars gevoeligheden te houden. Dat verzwakt zelfs de EU niet.

In Europa leven meer verschillende mensen dicht op elkaar dan ooit. Toch spreekt het hier nog niet vanzelf om, zoals in Amerika, op de tenen van anderen te letten. Uit angst dat dit ten koste gaat van ‘ons’. Uit vrees voor beknotting van vrije meningsuiting, voor ‘politieke correctheid’ en de bijbehorende dwang van de publieke opinie.

Maar de wil om rekening te houden met de gevoelens van anderen, die laat zich helemaal niet dwingen. Die wil is daarom niet het einde van de vrije beschaving. Eerder het begin. Die wil onderscheidt ons van de dieren.