Kijk uit, ze gaan je splitsen

Neal Shusterman: Gesplitst. Vert. Lydia Meeder. Lemniscaat, 326 blz. €16,95, 13+

De Amerikaanse jongerenauteur Neil Shusterman is niet de eerste die in zijn toekomstroman Gesplitst speculeert over de gevolgen van wat hij de ‘Tweede Burgeroorlog’ of ‘Grote Scheuring’ noemt, een bloedige strijd tussen christelijke conservatieven en sociaal-liberale vrijdenkers in de VS. In 2004, kort na de Amerikaanse presidentsverkiezingen, verdeelt een spotprent Noord-Amerika in ‘The United States of Canada’, Canada en de ‘blauwe’ democratische staten van Amerika, en ‘Jesusland’, het roodgekleurde republikeinse heartland.

Shustermans toekomstverhaal Gesplitst – in Amerika geprezen door jongerenorganisaties en een hit voordat succesvolle sciencefictionromans als De Hongerspelen van Suzanne Collins en Michael Grants Gone-boeken het daglicht zagen – is minder bizar dan je aanvankelijk vermoedt.

Motor van de handeling en het gedachte-experiment waarop Gesplitst berust, is de ‘Wet op het Leven’ die niet-gelovige en gelovige ouders toestaat hun kind – indien onhandelbaar, ongetalenteerd, of door God uitverkoren – tussen het 13de en 18de levensjaar te laten ‘splitsen’ (een retro-actieve abortus), waarna het lichaam voor donatie kan worden gebruikt.

Dat biedt de toekomstige Amerikaanse overheid in één keer een financieel aantrekkelijke oplossing voor het abortusvraagstuk, donortekort en het ‘wegwerken’ van ‘ongewenste’ jongeren, zonder ze in heropvoedinginstituten te hoeven plaatsen, of massaal met ritalin te drogeren (de huidige oplossing voor tegensputterende jongeren). Bovendien sterven de kinderen technisch gezien niet. Ze leven verder in het lichaam van anderen.

Maar wees gerust: ook de jeugd van de toekomst is rebels. Wanneer de16-jarige opstandige Connor gesplitst dreigt te worden slaat hij op de vlucht. Op zijn tocht ontmoet hij Lev, wiens orthodox joodse ouders het als hun geloofsplicht beschouwen hem te offeren, en het weesmeisje Risa dat als pianiste maatschappelijk onbruikbaar is. Wat volgt is een voortrazend, spannend avontuur dat Shusterman beurtelings vanuit het perspectief van de drie ‘opgejaagde tieners ‘vertelt.

Jammer is dat Shusterman niet alle gebeurtenissen even geloofwaardig schetst. De scène waarin hij het daadwerkelijke ‘splitsen’ tot in detail beschrijft is vergezocht en overtuigt medisch gezien niet.

Gesplitst ontleent zijn kracht dan ook vooral aan de maatschappelijk relevante vragen over de menselijke aard en ziel, het geloof, het leven, de dood, orgaandonatie en hoe ethiek zich tot hebzucht verhoudt. Die dwingen je na te denken over toekomstige oplossingen voor actuele vraagstukken: precies wat een sciencefictionroman beoogt.