Het verdriet van de katholieken

Als de Kerk kritiek krijgt zijn de reacties altijd fel. Het is de verontwaardiging van een verwend kind.

De ophef rond de organisatie Different liep met een sisser af. Een artikel in Trouw suggereerde dat de organisatie aan ‘genezing’ van homoseksualiteit doet, maar na onderzoek van de medische inspectie bleek dat hier geen sprake van was. Ondertussen ontving het kantoor van Different talloze dreigtelefoontjes en -mails. De commotie verbaasde Henk van Rhee, de directeur van de moederorganisatie Tot Heil Des Volks, en hij verklaarde in deze krant dat er sprake was een „hetze”. „Vandaag is het Different, morgen staat het christelijk onderwijs onder druk en overmorgen mag de dominee in de kerk niet meer zeggen wat hij wil. Wij schijnen er niet te mogen zijn.” En: „Misschien is dit wel het begin van vervolging.”

Deze overdreven retoriek vindt navolging in de Verenigde Staten, waar een rel is ontstaan nu de regering van president Obama anticonceptie wil toevoegen aan de ziektekosten die werkgevers moeten vergoeden – ook religieuze instituten. De conservatieve kopstukken grepen deze kwestie aan om hun woede over Obama te uiten. Ook hier werd in krachttermen gesproken. „Als Obama herkozen wordt, zal hij de volgende ochtend een oorlog tegen de katholieke kerk beginnen”, aldus presidentskandidaat Newt Gingrich. Op het conservatieve nieuwskanaal FOX News werd door commentatoren en priesters zo vaak de vergelijking met de Jodenvervolging getrokken, dat je bijna geen tijd kreeg om ‘Godwin!’ te roepen.

Vanwaar deze verhitte reacties? We leven in een maatschappij waarin goed getimed slachtofferschap net zo belangrijk is als een felle aanvalsmethode, zoals Jan Kuitenbrouwer al op deze pagina’s schreef in zijn stuk over ‘huiligans’. De Katholieke Kerk is duidelijk bezorgd over haar slinkende invloed en beschadigde imago. Maar hoe geloofwaardig is deze klaagzang?

Ten eerste is het frappant om de Katholieke Kerk verontwaardigd over vervolging te horen spreken, terwijl ze daar toch ooit zelf de experts in waren. De term ‘heksenjacht’ wordt in dit geval dan ook angstvallig gemeden. Ten tweede genieten gelovigen in Nederland en de Verenigde Staten nog altijd veel speciale (grondwettelijke) bescherming. Ze hoeven geen vrouwen in hun partij toe te laten, mogen homoleraren ontslaan en krijgen belastingvoordelen. Die religieuze vrijheden gelden vooral voor ‘onze’ religies, en in veel mindere mate voor die vreemde woestijngelovigen. De verontwaardiging van de katholieken lijkt dan ook eerder op het gehuil van een verwend kind, dat nu eens niet krijgt wat het wil.

Dit is ook het standpunt van het nieuws- en comedyprogramma The Daily Show, dat op de Amerikaanse zaak dook. Presentator Jon Stewart zei: „You confuse a war on your religion with not always getting what you want.” Het compromis van president Obama – in het geval van religieuze principes van de werkgever komt de verantwoordelijkheid bij de verzekeraar te liggen – werd zelfs compleet genegeerd.

The Daily Show nodigde de katholieke hoogleraar in recht en theologie Cathleen Kaveny uit. Zij zei: „Katholieke instituten zijn eraan gewend dat ze een moraal uitdragen die iedereen accepteert. Nu leven we in een wereld waarin niet iedereen meer kan leven met die wetten. Dit is nieuw voor ze. (…) Wij als Kerk moeten zorgen dat we onze eigen verplichtingen aan ons geloof kunnen verbinden met respect voor mensen die er anders over denken.”

Vijf jaar geleden schreef ik voor het jongerenhomotijdschrift Expreszo een artikel over Different. Ik ging undercover op intakegesprek met een verzonnen verhaal over een protestantse achtergrond en een liefde voor een studiegenoot tijdens mijn nieuwe studentenbestaan. De man tegenover me was heel vriendelijk en begripvol, en knikte rustig met zijn hand onder zijn kin, waaraan ik een dikke trouwring ontwaarde. Hij stelde doordachte vragen en noemde me „een dappere jongen”, waardoor ik me schuldig voelde over mijn leugens.

Hij vertelde me dat hij ooit in een christelijk studentenhuis woonde en dat op een dag een Arabische jongen bij hen logeerde: „Die was zo mooi… ik had nog nooit zoiets meegemaakt. Ik was verliefd, maar wist dat dat niet hoorde. Daar werd ik heel ongelukkig van.” Hij las christelijke boeken over homoseksuele gevoelens en realiseerde zich dat hij een probleem had dat gecontroleerd kon worden. Nu was hij naar eigen zeggen gelukkig getrouwd. Ik keek hem aan, vol medelijden. Hoe kon hij liefde verwarren met ongeluk? Maar hij keek met net zoveel medelijden naar mij en mijn verzonnen verhaal. Daar zaten we dan, twee mannen die zich rot voor de ander voelden.

Het onbegrip tussen seculieren en gelovigen is erg groot. De Katholieke Kerk lijkt haar afnemende belang echter maar moeilijk te kunnen accepteren. Uit de overdreven beledigde reacties blijkt een bepaalde grootheidswaan die niet bij een beschaafde discussie past. Aan de andere kant zijn er blijkbaar zonderlingen die bedreigingen willen inzetten om voor tolerantie van homoseksualiteit en andere waarden te strijden. Beide reacties passen in ons schreeuwerige maatschappelijke debat, waarin je of de pester of het slachtoffer bent.

Maar hoogleraar Kaveny heeft gelijk: de Katholieke Kerk moet een bescheiden plaats in de seculiere maatschappij vinden, zonder dat haar religieuze waarden worden beschadigd. Henk van Rhee had ook verstandige woorden: „We zijn ontzuild, maar we hebben nog geen nieuw systeem uitgevonden waarmee we om kunnen gaan met verschillende manieren van denken en religies.” Juist vanwege haar vroegere dominantie zou de Katholieke Kerk een bepaalde waardigheid moeten opbrengen en zich niet laten verleiden tot een slachtofferrol.

Aan het einde van mijn gesprek met de medewerker van Different, schudden we elkaar de hand, keken elkaar aan en zeiden: „Succes.”

We meenden het nog ook.

Rutger Lemm is publicist en hoofdredacteur van online tijdschrift hardhoofd.com.