Framis oefent voor leven op de maan

Kunstenaar Alicia Framis, nu te zien in de Rabo Kunstzone in Utrecht, ontwerpt voorwerpen voor het dagelijks leven op de maan. Zoals een kompas dat altijd naar de aarde wijst.

‘Group Photo’ (2011). Dit is een foto gemaakt van Alicia Framis’s film ‘Lunar Art Exploration (Where did the future go?)’ (2011). Foto Tomoko Take

Je moet even moed verzamelen om in het hoofdkantoor van de Rabobank in Utrecht te gaan staan schreeuwen. Maar als je de oerkreet hebt laten ontsnappen, in de kegelvormige Screaming Room die kunstenaar Alicia Framis bouwde van aardappelen, dan héb je ook wat. Een 3D-printer zet de schreeuw om in een grillig gevormd wit bekertje, dat mee naar huis mag. Het duurt ongeveer 20 minuten voor de spuitkop vaak genoeg rond is gegaan met een dun draadje aardappelzetmeel om het kunstwerkje op te bouwen. Die tijd kun je gebruiken om de rest van de tentoonstelling van Framis in de Rabo Kunstzone te bekijken.

De expositieruimte werd in juni vorig jaar geopend en trok de afgelopen maanden zo’n 10.000 bezoekers. Dat waren voornamelijk medewerkers van de bank, uit het hele land, en hun relaties. Maar ook andere kunstliefhebbers zijn welkom.

Bij de eerste tentoonstelling liet de bank hoogtepunten zien uit de collectie hedendaagse kunst die zij de afgelopen 25 jaar heeft opgebouwd. Die bestond tot 1997 voornamelijk uit decoratieve werken om de kantoren mee op te fleuren. Daarna professionaliseerde de bank het aankoopbeleid. De afdeling Kunstzaken volgt nu zo’n negentig naoorlogse kunstenaars in hun ontwikkeling, onder wie Alicia Framis.

De Rabobank merkte de Spaanse Framis (1967), die aan de Rijksakademie studeerde, voor het eerst op toen zij in 1997 de Prix de Rome won. In de jaren daarna nam de bank verscheidene van haar werken op in de collectie. Maar de samenwerking ging verder: in 2004 werkte de bank mee aan Secret Strike, een serie videofilms waarin Framis het leven op een werkplek even stilzet. De eerste film maakte ze in het hoofdkantoor in Utrecht.

Vorig jaar benaderde Framis de bank met een nieuw idee. Ze wilde meedoen aan een training van leerling-astronauten in de woestijn van Utah. Daar wilde ze producten testen die ze samen met kunstenaars, wetenschappers, vormgevers en architecten ontwierp voor het dagelijks leven in de ruimte. Zoals een multifunctionele slaapzak, geschikt voor een reis naar de maan, en een kompas dat in de ruimte de positie van de aarde aanwijst, om desoriëntatie en paniek bij astronauten te voorkomen. De Rabobank stemde toe, ondersteunde haar trainingsmissie en kocht de film Lunar Art Exploration (Where did the future go?) aan die Framis hierover maakte.

Een ander kunstwerk dat dit project opleverde is Cartas al Cielo, een roestvrijstalen brievenbus in de vorm van een hemellichaam. Hij staat in de hal van de bank, met een rek kaarten en enveloppen. Wie wil kan een bericht aan de hemel sturen, naar zijn geliefden. De bank bewaart de berichten en onthult ze niet.

De fascinatie van Framis voor de ruimte begon in 2009, toen ze een afgedankt Russisch ruimtepak kocht en daarin vijftien dagen lang rondliep in New York tijdens Performa, het festival voor performancekunst. Kunstenaars en schrijvers gaven haar iedere dag een nieuwe opdracht, die ze plichtsgetrouw uitvoerde. Zo ging ze in haar ruimtepak boodschappen doen, vroeg ze op straat de weg naar de bibliotheek en zong ze Sinatra’s liedje Fly me to the moon in een karaokebar. De film die dit opleverde, Lost Astronaut, is ook te zien in de Rabo Kunstzone. Wat vooral opvalt is dat voorbijgangers nauwelijks opkijken.

De Moon Life Concept Store, met de innovatieve producten die Framis liet (en nog steeds laat) ontwikkelen voor een toekomstig leven op de maan, is eveneens aanwezig. Veel spullen zijn echt te koop. Het in de woestijn van Utah geteste maankompas bijvoorbeeld kost 30 euro of 4,3 mooneys, de munteenheid die Framis voor de maan heeft bedacht.

Een ander hebbeding is World Moon (84 euro/23 mooneys), een micromodel van de maan, compleet met kraters. Je kunt de maan als sieraad dragen, maar er zit nog een heel verhaal aan vast. De ontwerper stelt voor dat wij de as van onze overleden dierbaren verpakt in balletjes naar de maan laten schieten. Een wervende tekst legt uit: de as komt op het maanoppervlak terecht, de omhulsels van de balletjes blijven in een baan om de maan zweven en vormen na 150 jaar een beschermend membraan om de maan, zodat een leefbare dampkring mogelijk wordt.

Framis speelt met de grens tussen kunst en wetenschap, fictie en realiteit. Volgens wetenschapsjournalist Govert Schilling, die de tentoonstelling opende en een artikel schreef voor een inleidend krantje dat de bank uitdeelt aan bezoekers, is het werk van Framis meer dan alleen spielerei. Kunstenaars zijn volgens hem de visionaire zieners van onze samenleving, die de toekomst vormgeven. Hij schrijft: „Over duizend jaar is de toekomst van vandaag werkelijkheid geworden.”

De 3D-printer die nu kunstzinnige bekertjes produceert, staat straks wellicht in elke woning, zodat we zelf producten kunnen ontwerpen om mee te nemen naar de maan.

Daily Future. Alicia Framis in de Rabo Kunstzone. T/m 31 aug. Inl: www.rabobank.nl/kunst