De nieuwe Robbert Dijkgraaf

Hans Clevers is een uitstekende onderzoeker en hij weet op gekke plekken geld te vinden voor de wetenschap. Maar of hij net zo vaak op tv komt als zijn voorganger?

‘Verrassend!”, twitterde Cees Dekker. „Uitmuntende kandidaat.” Dekker, hoogleraar biofysica in Delft, had gehoord dat Hans Clevers, directeur van het Hubrecht Instituut voor ontwikkelingsbiologie en stamcelonderzoek, wordt voorgedragen om Robbert Dijkgraaf op te volgen als president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW).

Maar de voordracht van Clevers als hoeder van de Nederlandse wetenschap is tegelijkertijd niet verrassend. Al sinds het begin van zijn carrière is Clevers bezig ruimte te scheppen voor onderzoek. Eerst voor zichzelf, toen voor zijn vakgroep, daarna voor het Hubrecht Instituut in Utrecht (één van de 17 KNAW-instituten) en nu dus landelijk.

Bioloog Hans Clevers (Eindhoven, 1957) begon in de immunologie, werd succesvol in het (darm)kankeronderzoek en maakt de laatste jaren naam met stamcellen.

In 2010 beschreef hij in Nature hoe zijn team stamcellen in de darm vond en isoleerde en er zelfs een klein stukje darm mee kweekte. Een „wereldleider” in zijn vakgebied, werd hij in 2008 genoemd bij een externe evaluatie van zijn instituut. Als enige Nederlander staat hij in de top-100 van invloedrijkste celbiologen wereldwijd (op plaats 95), volgens de zoekmachine Microsoft Academic Search.

Clevers maakte steeds strategische keuzes om succesvol onderzoek te kunnen doen. In 1989 keerde hij terug van een verblijf als onderzoeker aan Harvard. Met het geld dat hij daar had binnengehaald, zocht hij in Nederland een plek om een eigen lab op te zetten. Hij kwam uit bij het Utrechtse academisch ziekenhuis. In 1991, 34 jaar oud pas, werd hij er hoogleraar. Hij zette er met een collega een bedrijf op dat de basis vormde voor het nu succesvolle biotechnologiebedrijf Crucell, dat vaccins ontwikkelt.

Clevers begon in het UMC met twee medewerkers. In 2002 vertrok hij er weer en nam zijn hele lab mee: 30 onderzoekers. „Door de druk op de zorg en de fusies komt het fundamentele onderzoek in het gedrang”, zei hij destijds in deze krant.

In het Hubrecht Instituut werd hij directeur, in eerste instantie naast de latere minister Ronald Plasterk. Onder Clevers breidde het instituut uit, en kwam er meer aandacht voor fondsenwerving „buiten de klassieke subsidiegevers”. Het Hubrecht Instituut heeft zelfs een vriendenstichting. In een tijd dat Nederland op onderzoek bezuinigt, grijpt Clevers alle mogelijkheden aan voor wetenschap op internationaal niveau.

Clevers maakt er geen geheim van dat hij zichzelf goed vindt. „Ik ben zonder overdrijving een van de succesvolste wetenschappers in Nederland van dit moment”, zei hij in 2009 in Het Financieele Dagblad.

In zijn lab leidt hij een van de vijftien onderzoeksgroepen. Clevers treedt ook steeds naar buiten als wetenschapper, niet als manager van een instituut met zo’n tweehonderd medewerkers onder zich – en al helemaal niet als nationaal beleidsmaker.

Als KNAW-president moet hij de regering adviseren – een hoofdtaak van het KNAW, naast onder meer het besturen van de instituten. En sinds Robbert Dijkgraaf is de KNAW-president ook iemand die in populaire televisieprogramma’s de wetenschap uitlegt. Al is het nog de vraag of Han s Clevers dat ook zal doen.

Hester van Santen