Weeg homofobie niet mee in strafeis. Discriminatie bestrijd je niet met discriminatie

Regenboogvlag, symbool voor homo's. Foto Reuters

Tyler Clementi, een 18-jarige student uit New Jersey, sprong op 21 september 2010 van een brug. Daags ervoor had een kamergenoot hem bespioneerd via een webcam, vastgelegd dat hij seks met een man had en de beelden verspreid. Moet deze privacyschender extra straf krijgen omdat hij een homo te grazen nam?

In de maatschappelijke verontwaardiging speelt zowel de geaardheid van het slachtoffer als de vermeende homohaat van de verdachte een grote rol. Tyler Clementi, een verlegen violist, zat nog ‘in de kast’: niemand wist iets van zijn geaardheid of zijn twijfels daarover. “Hij doet het met een kerel!”, zo leidde Dharun Ravi, de 20-jarige verdachte die met Clementi een studentenkamer deelde, de seksvideo in.

Homofobie of niet: Ravi schepte er blijkbaar genoegen in Clementi te vernederen om wat hij is, een homoseksueel. Via Twitter wees hij zijn volgers op de webcam-verbinding. Vrienden en vriendinnen nodigde hij uit om samen te gluren. Clementi ontdekte te laat dat hij gefilmd was en dat die beelden via Twitter verspreid waren. Twee dagen lang hield hij Ravi’s tweets in de gaten, 38 keer bekeek hij het account en op een homoforum vroeg hij anoniem om raad. Psychische nood bracht hem tot het onnodige doch tragische besluit er een einde aan te maken. “Ik spring van de George Washington Bridge, sorry”, schreef hij nog op Facebook. Een paar dagen erna werd zijn stoffelijk overschot gevonden.

Begrijpelijke reactie: straf die Dharun Ravi extra hard, want hij is indirect verantwoordelijk voor de zelfmoord van een jonge homoseksueel - iemand die hij tegen zijn zin, op een zeer vernederende manier, uit de kast heeft getrokken. De wetgever in New Jersey ondersteunt dit: mocht blijken dat antihomosentiment een motief voor het verspreiden van intieme foto’s was, dan hangt Ravi een straf van tien jaar in plaats van vijf jaar boven het hoofd.

Straf mensen om wat ze deden, niet om wat ze geloven

Als geaardheid een motief is dan wordt een misdrijf tegen een homo dus harder bestraft dan een misdrijf tegen een hetero. Dat is prima te verdedigen. Word je als homo geïntimideerd, wetend dat je geaardheid de reden is, dan lijd je mogelijk ook psychisch schade. Komt het in het nieuws, dan treft het een hele bevolkingsgroep: andere homo’s zullen zich geïntimideerd voelen door het incident. En zeker door wat Clementi is overkomen. Jonge mensen die worstelen met hun geaardheid verdienen bescherming tegen homofoben als Dharun Ravi.

Toch moeten we voorzichtig zijn met wetgeving die onderscheid maakt tussen ‘gewone misdaden’ en misdaden met een discriminatoir motief. ‘Wetten tegen haatmisdaden’, zoals ze in de VS heten. “Ze brengen onze constitutionele beginselen in gevaar”, schrijft homorechtenactivist Bill Dobbs in The New York Times. “Dit soort wetten geven het motief - de reden van de handeling - een centrale rol in de rechtszaak. Gedaagden worden dan niet alleen berecht om wat ze gedaan hebben, maar ook om wat ze geloven.” Het oude strafrecht dekte ieder slachtoffer, benadrukt hij. Of het slachtoffer nu vereerd of verguisd werd deed er niet toe. Hij vindt het daarom een slechte ontwikkeling dat wetgevers de gebroken kaak van de één erger vinden dan de gebroken kaak van de ander. Dobbs is zo bezien een homoactivist die strijdt voor gelijke en niet voor extra rechten. “Rechtvaardigheid vereist geen wraak.”

Bespioneerd en vernederd worden. Dat is misdadig genoeg

Tish Durkin, een columniste van Theweek.com, steunt Dobbs visie. “Het hele idee van haatmisdaden is absurd.” Dat brengt ons in een situatie waar aan bepaalde levensvormen meer waarde gehecht wordt dan aan andere, argumenteert ze. “Nog afgezien van de verwrongen moraliteit daarvan, hoe geschift is die logica wel niet? Als een maniak het vuur opent in een winkelcentrum is dat dan minder bezwaarlijk dan een maniakale schietpartij in een homoclub? Verdient een vader die zijn dochter doodt uit woede dat ze seks heeft met een man minder straf dan een vader die zijn dochter doodt omdat ze seks heeft met een vrouw?” Waar het Durkin om gaat, is dit: “Tyler Clementi was een mens. Een mens die genadeloos werd bespioneerd en vernederd. In een gezonde samenleving is dat misdadig genoeg.”

James Jacobs, hoogleraar recht aan de New York University School of Law, stelt dat wetgeving tegen haatmisdaden contraproductief werkt. “Het politiseert criminaliteit en leidt tot dubbele standaarden in het rechtssysteem”, betoogt de auteur van Hate Crime: Criminal Law and Identity Politics. De samenleving wordt er bovendien niet toleranter op, denkt hij. “Het maakt gevangenissen tot broedplaatsen voor haatgroepen.” Oorspronkelijk was de speciale wetgeving volgens hem bedoeld om neonazi’s aan te pakken. “Nu wordt het vooral gebruikt tegen jonge verdachten die lichte feiten plegen. Een woordenwisseling, bijvoorbeeld, die escaleert tot een vechtpartij op een schoolfeest.”

Homogeweld schaadt. Bestraf de schade, niet de homofobie

De discussie over de berechting van Dharun Ravi is relevant voor Nederland. De GayKrant opende onlangs een meldpunt voor homogeweld: in een paar maanden tijd kwamen er volgens hoofdredacteur Henk Krol vierhonderd klachten binnen.

De politie kan hier lering uit trekken: homo’s voelen zich als groep belaagd, behandel hun aangiftes daarom met voorrang. Privacybescherming van de aangever zou ook prettig zijn, zodat homo’s ook aangifte durven doen. Dat geldt evenzo voor het aangeven van geweldloze uitingen: het beledigen van een bevolkingsgroep, aanzetten tot haat en het verspreiden van beledigend materiaal is strafbaar op grond van de wetsartikelen 137c, 137d en 137e.

Maar het is nogal wat om een dubbel zo hoge straf te eisen bij gewelddaden waar discriminatie aan ten grondslag ligt. Hoewel het Openbaar Ministerie altijd nog een eigen afweging mag maken is dit vanaf juni vorig jaar reeds praktijk in Nederland. Een zaak waar GroenLinks voor streed en minister Opstelten (VVD, Justitie) werk van maakte.

De berechting van Dharun Ravi in de Verenigde Staten toont dat zowel aanklagers als rechters hiermee in een lastig parket komen. Misdrijven worden namelijk om allerlei redenen gepleegd: wraak, geldnood, jaloezie, vertier, machtshonger, drift, overtuiging, haat, minachting of een combinatie ervan. Wat werkelijk telt is dit: hoe zwaarder het delict, hoe hoger de straf. En hoe groter de schade, hoe harder de sanctie.

De weerzinwekkende actie van Dharun Ravi bezorgde Tyler Clementi psychisch leed. Uit het gevolg, de zelfmoord, blijkt hoe zwaar dat leed was. Aan die wetenschap zou een rechter genoeg moeten hebben. Dat het hier gaat om een homohatende dader en een homoseksueel slachtoffer gaat zou er niet toe moeten doen. Zulks stelt de overtuigingen van dader en slachtoffer centraal. En dan kom je op een hellend vlak: telkens moet dan bepaald worden in welke mate de levensbeschouwing een rol speelde.

Homofoob Dharun Ravi nam homoseksueel Tyler Clementi te grazen om wat hij is. Laten we daarom waken voor rechters die Ravi’s te grazen nemen om wat zij zijn. Discriminatie bestrijd je niet met discriminatie, maar met een objectief onderzoek naar de schade die het aanricht. In dit geval: psychische nood van suïcidale orde.

Naschrift: het tijdschrift The New Yorker betwist enkele wijdverspreide feiten over de zaak-Ravi. Feiten waar media als The New York Times en grote televisiezenders nog aan vasthouden en waar bovenstaand stuk op gebaseerd is. The New Yorker betwist Ravi’s homofobie, de verhalen over zijn activiteit op Twitter (linken naar live-stream) en het causale verband tussen Clementi’s zelfmoord en Ravi’s privacyschending. Hoewel het geen afbreuk doet aan de strekking (weergave opinies) van dit artikel, is dit juridisch zeker van belang (overigens: in de aanklacht wordt Ravi ook verweten bewijsmateriaal gewist te hebben). Lees daarom hier de uitgebreide reportage van Ian Parker van The New Yorker, oordeel zelf, licht belangrijke wetenswaardigheden uit en discussieer erover. De betwiste feiten worden later in bovenstaand artikel toegelicht, maar staan niet vast zolang de rechter nog geen vonnis heeft uitgesproken.

Volg @stevendejong op Twitter

Eerder in deze serie:
Lof voor Levenseindekliniek. ‘In VS sterven dieren humaner dan mensen’
Wie draaft er nou door? Diagnosticeer eerst de omgeving, daarna het kind
Gevangenissen zijn de nieuwe psychiatrische ziekenhuizen
Bemoei je niet met mijn eetgewoonte. Dat is discriminatie!
Zo verleid je een onschuldige verdachte tot een valse bekentenis
40 kleine en grote strafzaken, NRC deed verslag
Jong, hoogopgeleid en vrouw? Wees gewillig, want geschikte man is schaars
Wat hebben een moslimdocente en homoleraar met elkaar gemeen?
Speeddaten kan veel sneller, want romantiek is biochemie
Bewijs dat je van me houdt. Geef je wachtwoord
Dat krijg je er nou van. Preventief fouilleren lokt racisme uit
Racistisch Sinterklaasfeest nu ook vanuit Amerika onder vuur
Pesten is gezond, ook voor de slachtoffertjes
Beleefdheid is besmettelijk. Maar het virus is helaas groepsgebonden
Pesten en snauwen vaak onderdeel van bedrijfscultuur
Niet alle Boze Blanke Burgers rijden heftruck, hebben een tattoo en stemmen PVV
Facebook breekt gemeenschap uiteen in kwetsbare enkelingen
Tocqueville en de tirannie van de meerderheid
Op een dag word je wakker. In de gevangenis die samenleving heet
Franse feministen willen ‘mademoiselle’ afschaffen
Bevolkingsgroep beledigd? Weet dan wie je moet bellen
Hoe de mantra van de tolerantie het debat smoort