Vondelpark is drie weken McQueens 'schilderslinnen'

Het lichtkunstwerk van Steve McQueen in het Vondelpark in Amsterdam is elk moment anders. Het mooist zijn de blauwe lantaarns in de allervroegste ochtend.

Een mysterieus, lichtblauw schijnsel straalt tussen de bomen van het Amsterdamse Vondelpark, weerspiegelt in de vijverpartijen, weerkaatst op de fietspaden. De Britse kunstenaar en cineast Steve McQueen (1969) heeft het witte licht van alle 275 lantaarns in het Vondelpark vervangen door de kleur blauw. Het park is anders dan voorheen, bijna drie weken lang. Argeloze fietsers en wandelaars houden even in. Het klopt wat ze zien: het witte schijnsel van de straatlantaarns van het grootste park van de stad is vervangen door blauw.

Gisteravond om 18:36 uur precies opende de natuur zelf McQueens project Blues Before Sunrise: de zonnecel op het dak van het gemeentegebouw die het aan- en uitgaan van de straatverlichting regelt, zorgt er ook voor dat elke avond de straatlantaarns in dit deel van de stad hun blauwe licht verspreiden. Elders overheerst het wit. Volgens McQueen „ervaren de mensen door het veranderde licht het park geheel anders. Ze kijken opnieuw naar wat ogenschijnlijk zo bekend is”.

De titel van het lichtproject is ontleend aan het gelijknamige, klassieke bluesnummer uit 1934 van de Amerikaanse pianist Leroy Carr en gitarist en blueszanger Scrapper Blackwell. Voor McQueen refereert „de sfeer van de twilight zone die de blues uitdrukt aan het blauwe licht”. Tijdens de opening gisteravond in het Blauwe Theehuis wees hij op de witte straatlantaarns en de verlichte vensters van de huizen rondom het park: dit beeld doet hem denken aan het beroemde schilderij van René Margritte, Het rijk der lichten uit 1954. Het is een treffende associatie: op het schilderij valt vreemd, pastelblauw licht over een nachtelijke straatscène. McQueen noemde het Vondelpark zelfs „zijn schilderslinnen”.

De filters die McQueen voor zijn project gebruikt zijn van het merk Lee en hebben als code Evening light 075. Net als in zijn films als Hunger (1981) en het recente Shame (2011) vertekent McQueen in Blues Before Sunrise de normale wereld. Enkele omwonenden van het Vondelpark vreesden dat vogels en andere dieren hinder zouden ondervinden van het blauwe licht, maar ornithologen laten weten dat de stadsvogels van Amsterdam geen last van de transformatie van hel wit naar getemperd blauw in hun biotoop hebben. Bovendien, de Amsterdamse binnenstad kent een district dat veel feller is gekleurd, de roodverlichte Wallen. Geen vogel die zich erom bekommert. Het bijzondere aan McQueens lichtkunstwerk is dat het op elk moment van de nacht anders is, mede afhankelijk van weersomstandigheden. Bij regen en mist geeft het blauwe licht een weemoedige atmosfeer, alsof er blauwe lampions door de avond zweven. Bij helwit maanlicht, zoals afgelopen nacht, krijgt het blauw iets spookachtigs. Dan is de nachtelijke hemel ook donkerder. Voorbijgangers, fietsers of andere bezoekers van het nachtelijke Vondelpark hoeven zich trouwens geen zorgen te maken. De politie heeft het project goedgekeurd, er is meer surveillance en het blauw bezit voldoende straling om een veilige lichtsterkte te garanderen. Ga bij donker maar eens kijken, komend vanaf het drukverlichte Leidseplein. Vanaf het moment dat blauw licht het park overneemt, ontstaat er een ingetogen, getemperde sfeer. Volg de kronkelpaden langs de bomen, en de blauwe lichten wijzen de route aan. Om families met kinderen van 6 tot 12 jaar vertrouwd te maken met de blauwe wereld van het park verzorgt dramadocent Ton Meijer enkele wandelingen.

Het mooiste is Blues Before Sunrise in de allervroegste ochtend, ver voordat de zon opkomt. Vanochtend was dat laatste om 07:09 uur het geval. Maar let op: de straatlichten doven dankzij de zonnecel al eerder, om 06:46 uur. Het tijdstip dat het blauwe licht schijnt, is dus veranderlijk. Luister voordat u het blauwe Vondelpark aanschouwt naar de song Blues Before Sunrise, gezongen door Scrapper Blackwell, maar ook door John Lee Hooker, B.B. King, Ray Charles of Eric Clapton. Het is een afscheidslied van een geliefde in de vroege ochtend: „I have the blues before sunrise,/ Tears standing in my eyes./ Well now goodbye, goodbye baby/ I’ll see you on some rainy day.”

Blues Before Sunrise is te zien tot 26 maart.