Hernieuwde onrust dreigt voor het CDA

In het Catshuis liggen nu belangrijke delen van het regeerakkoord op de onderhandelingstafel. Komt er straks weer een roerig CDA-congres?

Geert Wilders raakte maandag een open zenuw in het CDA. Bij de tussenformatie in het Catshuis zal over meer gepraat worden dan alleen bezuinigingen, zei hij. Ook asiel- en immigratiebeleid staat ter discussie. Dat moet worden aangescherpt. Eerder had hij de regeringspartner getergd door te eisen dat op ontwikkelingssamenwerking wordt bezuinigd.

Dus staan dezer dagen bij de besprekingen essentiële onderdelen van het regeer- en gedoogakkoord op het spel. Zou het CDA daarom, net als in 2010, over een paar weken op een congres het onderhandelingsresultaat aan de leden moeten voorleggen?

„Ja”, zegt oud-minister Ab Klink. „Je kunt er op twee manieren tegenaan kijken. Er is afgesproken dat forse overschrijdingen van het begrotingstekort moeten worden weggewerkt, dus valt dit binnen het regeerakkoord. Maar nu wordt het totale akkoord herzien, dan is het consistent om het opnieuw aan de leden voor te leggen.” Een andere CDA’er die tegen samenwerking met de PVV was, oud-Kamerlid Jan Schinkelshoek: „Het is een verleidelijke gedachte, maar ik was toen al tegen het formatiecongres. Het paste niet in de CDA-traditie. Ik ben dus nog steeds tegen.”

Dagelijks treffen de onderhandelaars van VVD, CDA en PVV elkaar in de Damessalon van het Catshuis. Over een paar weken moet er een akkoord zijn, anders klapt de coalitie. Het CDA zit in een benarde positie. De peilingen blijven slecht en er komen onderwerpen aan de orde die de achterban zwaar op de maag liggen: bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking, publieke omroep en sociale zekerheid, en aanscherping van asiel en immigratie.

Terug naar de zomer van 2010. Er was grote onrust bij de achterban over de onderhandelingen die Maxime Verhagen voerde met Wilders. Partijvoorzitter Henk Bleker kwam toen met een voor het CDA ongebruikelijk plan: de leden mochten zich over de gedoogconstructie uitspreken, op het moment dat er een inhoudelijk akkoord zou zijn. Sommigen zagen het als een meesterzet, anderen vonden het niet slim, omdat zo grote verdeeldheid zou worden blootgelegd. En dat gebeurde: het CDA zorgde met 5.000 leden in de Rijnhal in Arnhem voor één van de enerverendste politieke bijeenkomsten ooit, maar de partij bleek verdeelder dan ooit. Enderde was tegen.

Bijna anderhalf jaar later staat vanwege de economische crisis alles opnieuw ter discussie. Binnen de partijtop hebben maar weinigen behoefte aan een nieuwe gang naar de Rijnhal. Dat stort de partij weer in chaos, zeggen prominente CDA’ers tegen deze krant. Een ander argument: de principiële horde voor samenwerking met de PVV is in oktober 2010 genomen. Dat zegt bijvoorbeeld oud-vakbondsman Doekle Terpstra. „Congressen kopen ook geen straaljagers”, verwijst hij naar een beroemde uitspraak van Henk Vredeling, Defensieminister in de jaren zeventig. „Maar er is wel een ondergrens voor het CDA. Als de onderhandelaars daar doorheengaan, zal de achterban zich manifesteren.” CDA’ers verwijzen steeds naar het Strategisch Beraad-rapport, waarin de toekomstvisie van het CDA is uitgewerkt. Onderhandelaars Verhagen en Van Haersma Buma moeten terugkomen met een akkoord met elementen uit dat rapport. Geen bezuinigingen zonder hervormingen op de woning- en arbeidsmarkt, is het credo.

Voor oud-senator Rob van der Beeten, tegenstander van het verbond met de PVV, is het duidelijk. „Ik vind dat de partij zich opnieuw mag uitspreken. Want na anderhalf jaar is wel gebleken dat die geweldige zet van Verhagen een blunder is geweest.” Ook het Eindhovense raadslid Ibrahim Wijbenga, actief onder CDA’ers met een moslimachtergrond, is voor een nieuwe ledenraadpleging. Of dat congres er dus komt, is de vraag. Daarvoor is statutair een verzoek van 1 procent van de leden nodig – circa 600 – of tien afdelingen. Het partijbestuur kan het ook beslissen, maar CDA-voorzitter Ruth Peetoom is tegen, zegt haar woordvoerder, omdat de principiële vraag over kabinetsdeelname al is beantwoord.

Aldus Het formatiecongres paste niet in de CDA-traditie. Ik ben dus nog steeds tegen. Voormalig Tweede Kamerlid Jan Schinkelshoek

Aldus Nu wordt het totale akkoord herzien, dan is het consistent om het opnieuw aan de leden voor te leggen. Oud-minister Ab Klink