Forse groei in zorg voor zwakbegaafden

Zwakbegaafden zijn de afgelopen dertien jaar veel meer gebruik gaan maken van zorgvoorzieningen op publieke kosten. Hun aantal bedraagt inmiddels 33.000. Het gaat veelal om jonge mensen die tevens lijden aan ADHD (hyperactiviteit), autisme of een gedragsstoornis.

Dit staat in IQ met beperkingen van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Het onderzoek, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, is vanochtend gepubliceerd .

Zwakbegaafden zijn mensen met een IQ tussen 70 en 85. Hun intelligentie ligt duidelijk onder het gemiddelde, maar is hoger dan die van verstandelijk gehandicapten.

Het SCP-onderzoek moet inzicht geven in de gevolgen van de geplande ‘IQ-maatregel’ die het kabinet wil doorvoeren. Die maatregel is bedoeld om de kosten van de Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ) te beperken. Uitsluiting van zwakbegaafden van bepaalde AWBZ-vergoedingen zou op jaarbasis 250 miljoen euro schelen. Omdat IQ’s meten lastig is, en omdat het IQ alleen niet bepaalt of iemand zich redt in de samenleving, was er behoefte aan meer zicht op de behoeften en beperkingen van zwakbegaafden.

De vraag naar professionele hulp van jonge zwakbegaafden is de afgelopen vijftien jaar fors gegroeid (14 procent per jaar). Hun aantal is niet gegroeid, maar ze doen steeds vaker een beroep op voorzieningen als ‘begeleid wonen’. Gecombineerd met ADHD, autisme of een gedragsstoornis, kunnen zij zich net zo slecht redden als verstandelijk gehandicapten. Ze houden moeilijk een gewone baan of een relatie vast en maken geen opleiding af.

Sociale vaardigheden zijn essentieel, ongeacht de hoogte van het IQ. „Een deel van deze groep wordt thuis door familie of door anderen geholpen of weet zich ondanks een laag iq goed te handhaven en kan (dankzij betere sociale capaciteiten) bij de sociale werkvoorziening werken”, zo rapporteren de onderzoekers.

De groep die gebruik maakt van zorg voor geestelijk gehandicapten (alle IQ’s tot 85) is tussen 1998 en 2009 elk jaar gegroeid, met gemiddeld 7 procent, tot 164.000 mensen. Het bedrag dat het Rijk uitgeeft aan die zorg (via de AWBZ) was in 2009 6,2 miljard euro (ongeveer een kwart van alle AWBZ-uitgaven).

Andere landen bieden zorg bij een geestelijke beperking aan iedereen met een IQ onder de 70. Nederland vormt in dat opzicht een uitzondering, doordat het deze zorg ook toegankelijk heeft gemaakt voor de groep zwakbegaafden.