De Verenigde Naties van het nieuws

BBC World Service verhuist naar Broadcasting House, waar de rest van de BBC zit. De vrees bestaat dat de twee BBC’s uiteindelijk in elkaar schuiven.

De monumentale entree van Bush House, sinds 1941 onderkomen van de BBC World Service. Foto Hollandse Hoogte

De prachtige granieten ingang is imponerend, de marmeren hal en trap eveneens. En in de lift van Bush House (anno 1923) geen slappe muziek, maar de live-uitzending van de Britse wereldomroep. „This is the BBC World Service from London”, klinkt het.

Maar het gebouw aan Aldwych, in het centrum van Londen, is verouderd en het huurcontract met de Japanse eigenaren loopt af. De komende maanden verhuist de World Service van Bush House naar Broadcasting House, de Londense redactie waar de andere nieuwsradio- en televisiezenders van de BBC al zitten.

Het is méér dan een verhuizing. Hoewel er nog geen mijl zit tussen de huidige en de nieuwe locatie, is de afstand ook een psychologische. Want er bestaan eigenlijk twee BBC’s: de Beeb, zoals de Britten hun omroep met de talrijke televisie-, radio- en digitale zenders noemen, en de BBC zoals de rest van de wereld haar kent: de World Service.

De laatste is formeler, minder anglocentrisch, en in sommige landen de enige nieuwsbron die onpartijdig kan worden genoemd. Dat is de BBC die Kofi Annan in 1999 „misschien wel het grootste cadeau van de Britten aan de wereld” noemde. De BBC waarover Margaret Thatcher tijdens de Falklandoorlog klaagde dat er niet werd gesproken over ‘onze jongens’, maar over ‘de Britten’. De BBC waar Sovjet-president Michail Gorbatsjov in 1991 naar luisterde toen werd geprobeerd om hem af te zetten, omdat de omroep het beste was geïnformeerd over de coupplegers.

Nu worden „de journalisten van de BBC World Service bij de rest van de BBC-familie gehuisvest”. Het doel is „internationaal nieuws in het hart van BBC’s output te plaatsen”. Vanaf 2014 zal de wereldomroep, nu nog gefinancierd door het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken, ook onder financiële verantwoordelijkheid van de BBC vallen.

Gevreesd wordt dat de twee BBC’s uiteindelijk in elkaar schuiven. Nu al worden geluidsfragmenten en beelden gedeeld, en correspondenten. Waarom zou er nog een aparte Engelstalige World Service nodig zijn, als er al een Engelstalige nieuwszender is (Radio 4)? Waarom kunnen de tv-zenders BBC News en BBC World niet één worden?

Zo ver is het nog lang niet. In Bush House klinken ieder heel uur nog de geruststellende woorden: „Wherever you are, you are with the BBC.” Ze worden gevolgd zes piepjes, en de presentator die meldt: „U luistert naar het BBC World News vanuit Londen.” Alle tijden zijn Greenwich Mean Time, zelfs als in het VK de zomertijd ingaat. En in de pub onderin het gebouw klinkt het alsof de Verenigde Naties een drankje drinken, zoveel talen klinken er.

Bush House was nooit bedoeld als een kantoor, blijkt wel uit de rondleiding die redacteur Trish Flanagan geeft. Het was een luxe appartementencomplex toen de wereldomroep hier met zijn Europese zender in 1941 neerstreek, nadat er twee bommen op Broadcasting House waren gevallen. Flanagan vertelt dat onder in het gebouw zelfs een zwembad was. Nu staat er op die plek achter een gordijn een Steinway-vleugel. Bedoeld voor begin- en eindtunes, maar vooral gebruikt door journalisten die pauze hebben, bekent Flanagan. Via kruip-door-sluip-doorgangetjes en kleine trappetjes gaat ze voor naar de redactievloer.

In de studio zit Jamie Coomarasamy klaar voor de twaalfuuruitzending van Newshour. Dan komt er via de intercom, waarmee de centrale nieuwsredactie alle verschillende kamertjes bereikt, breaking news: in een gevangenis in Honduras is brand uitgebroken en er zijn doden gevallen.

Het is fascinerend om te zien hoe de BBC-motor gaat draaien. Correspondent Will Grant in Mexico – die net als alle correspondenten voor zowel radio als televisie werkt – wordt wakker gebeld. Grote vraag is of hij nog tijdens het programma meer informatie kan geven. Een oud-correspondent wordt van een klus gehaald en komt mopperend met printjes de studio binnenlopen voor het geval Grant niets oplevert.

Een verdieping hoger zit de centrale nieuwsredactie. Daar wordt bepaald met welke drie items de radiobulletins worden geopend. Alle bulletins in alle talen, want de BBC World Service spreekt met één stem. Het vierde en vijfde item zijn afhankelijk van het taalgebied.

Hier wordt ook bepaald wie wanneer welke correspondent te spreken krijgt, in samenwerking met alle andere BBC-zenders. Grant zal eerst Coomarasamy spreken in Newshour. Zijn woorden worden opgenomen en vervolgens gebruikt door Radio 4 en 5, en door BBC News en BBC World, die zijn fotootje laten zien tot ze beelden hebben via een Hondurese zender. Als hij een uur later met een uitgebreidere bijdrage komt, wordt dat via de intercom omgeroepen zodat iedereen Grants woorden kan inpassen in de eigen uitzending.

Een bruggetje over de binnenplaats verbindt de verschillende vleugels van Bush House. „In Noordoost zitten de hindoes, de Chinezen, de Tamils, en de Birmezen, in Zuidoost de Russen en Turken, in Centraal de Afrikanen”, wijst Trish Flanagan. Er wordt in 28 talen uitgezonden. Dat waren er 68, waaronder tot 1957 het Nederlands.

Ook het door de Nederlandse regering opgerichte Radio Oranje zat tijdens de Tweede Wereldoorlog in Bush House. In het programma Andere Tijden herinnerde secretaresse Sybille van der Willik zich hoe ze van de elfde verdieping, waar de Britse censuurafdeling berichten controleerde, naar de studio op de derde moest rennen: „Ik moest dan vlug, vlug, vlug. Er was nooit tijd. (..) Ik vloog die trappen op en af.”

Aan de talen is het veranderende wereldbeeld van de Britten te zien. De World Service begon in 1932 als de Empire Service, bedoeld om alle uithoeken van het rijk betrokken te houden bij Londen. In 1938 verzocht de regering de BBC om ook in het Frans, Duits, Italiaans en Spaans uit te gaan zenden. Zo kon het Britse standpunt worden verspreid over de annexatie van Sudetenland. Een jaar later, toen de oorlog naderde, volgden onder meer Nederlands, IJslands en Zweeds. In 1946 begon de Russische dienst.

De meeste West-Europese talen verdwenen na de Suez-crisis, het waren toen immers bondgenoten. De Oost-Europese talen (onder meer Pools, Hongaars en Kazachs), van belang tijdens de Koude Oorlog, werden in 2004 afgeschaft. Wat er bijkwam, waren FM-zendmasten in onder meer Bagdad en Oman, en Arabische en Perzische televisiezenders.

Behalve een strategische keuze, is dat ook een financiële. Het ministerie van Financiën kortte vorig jaar het budget van de World Service met 16 procent tot 205 miljoen pond (244 miljoen euro). Daardoor sneuvelde onder meer Portugees voor Afrika. In Nederland werd de middengolffrequentie opgegeven.

Maar online wordt er meer uitgezonden – de tweedagelijkse podcast World Update wordt inmiddels door 2 miljoen luisteraars gedownload. „Een financieel krappe tijd betekent niet dat we onze ambitie ook verkleinen – we willen juist meer mensen bereiken”, zegt directeur Internationaal Nieuws Peter Horrocks.