De terugkeer, complex verhaal

‘Dit is een krachtig beeld uit De terugkeer: twee jongens die zijn geïsoleerd van hun ouders in jongenskampen en bloot staan aan de bruutheid van de Japanse bezetter. Het is een detail van een complex verhaal.

„Dit album is gemaakt met Indisch Herinneringscentrum Bronbeek als partner. Daar werd me verteld dat de Indische gemeenschap nog lastiger is dan de Joodse. Bij de Holocaust zijn de rollen helder: daders, slachtoffers en omstanders. Bij het Indische verhaal zijn er Nederlandse kolonisatoren, Japanse bezetters, Indonesische onafhankelijkheidsstrijders, elk met diffuse rollen en uiteenlopende individuen. Wie bepaalt wie goed of fout is? Kijk maar eens naar de commentaren op Indische internetfora. Die laten soms geen spaan van het boek heel. Misschien dat er een Indonesische vertaling van De terugkeer komt. Medewerkers van Bronbeek lieten het lezen aan een oud-strijder van het TNI, het Indonesisch leger, die oud genoeg was om nog Nederlands te hebben geleerd. Hij was tot tranen toe geroerd en zei: ‘Zoiets hebben wij ook nodig voor onze jeugd’.”