50 jaar na Dylans lied over een lynchpartij

De afschuw over de moord op een zwarte jongen, Emmett Till, bezongen door Bob Dylan, leeft voort. Gesprek met Ronnique Hawkins in Brooklyn.

American folk and rock singer Bob Dylan in thoughtful pose (undated picture).null DPA/AFP

Op 11 maart 1962 zong Bob Dylan voor het eerst het nummer The death of Emmett Till in de radioshow van Cynthia Goodings, een populaire folksinger en interviewster. Het liedje van Dylan ging over de veertienjarige Afrikaans-Amerikaanse jongen Emmett uit Chicago, die in 1955 op vakantie was bij zijn oom in Mississippi. Tijdens een bezoek aan de groenteboer floot Emmett naar een blanke vrouw. Dit dolletje zorgde ervoor dat hij ’s nachts door twee blanke mannen uit z’n bed werd gelicht die hem zo erg mishandelden dat hij overleed. Dylan bezong deze misdaad en de rechtszaak die hierna volgde. De geheel blanke jury sprak de daders vrij, omdat ze meenden dat Emmett zich onbeschoft gedragen had tegen de vrouw. Emmett, een kind van veertien. Er verschenen foto’s van de daders, die etend en lachend onderuitgezakt in de banken van de rechtszaal zaten alsof het een zondagmiddag picknick betrof. „Vond je het mooi?” vroeg de twintigjarige Dylan onzeker aan Cynthia Goodings toen hij uitgezongen was. „Oh ja”, antwoordde Goodings, „bij sommige zinnen stopte ik gewoon met ademen.”

De dood van Till het startschot van de burgerrechtenbeweging. Gelijke rechten voor zwart en blank werden vanzelfsprekender en de lynchpartijen in het zuiden namen af. Maar over het verleden wordt nog steeds moeizaam gesproken. Zelf geïnspireerd door het nummer kom ik in contact met een vrouw uit Brooklyn, Ronnique Hawkins. Zij raakte in 2003 bevriend met de familie Till en wilde de waarheid van de moord boven tafel krijgen. Hoe kon het zijn dat de daders vrijuit waren gegaan na de foto’s van de verminkte Emmett? In haar appartement vertelt Ronnique: „In 2003 ontmoette ik de filmmaker Keith Beauchamp, die mij nooit eerder vertoonde beelden liet zien van Emmett Till. Hij was bezig met een documentaire over de vermoorde jongen maar het lukte hem niet. Mensen wilden niet meewerken en waren bang om te praten. Hij vroeg me om te helpen en ik zette m’n werk als actrice stop.” Ze ging de productionele kant doen, en kwam op die manier in aanraking met de familie Till: „Het was vreselijk zwaar om de getuigen te spreken, de leugens te horen en de beelden te zien van de daders die overal onderuit kwamen.”

In haar woonkamer hangen de muren vol met bijzondere foto’s. Zo staat Ronnique hand in hand met de familie van Malcolm X, die ze op een benefietavond ontmoette. Op een andere foto omhelst ze de King of Salsa, Tito Puente, en de Afro-Amerikaanse activist Ruby Dee. „We gaven ons hele leven aan het reconstrueren van de feiten. Helaas was de film nog niet klaar toen de moeder van Emmett overleed. De moed zakte ons in de schoenen. Keith dacht erover om te stoppen, maar ik wilde per se doorzetten. Ik ondersteunde het project financieel, net zolang tot het af was.”

Racistisch verleden van Amerika

In de tussentijd begon Ronnique met het opzetten van twee stichtingen, de Anti-Lynchment-Movement (ALM foundation) en Learn My History. Beide hadden als doel om het racistische verleden van Amerika meer bekendheid te geven. „De gebeurtenissen in Mississippi moeten gewoon worden opgenomen in de schoolboeken, en dit gebeurt niet altijd,” vertelt ze. In 2004 verscheen de documentaire: The untold story of Emmett Louis Till. De film deed meteen veel stof opwaaien en werd in 2007 zelfs genomineerd voor een Emmy Award. „We stonden voor de tv te juichen toen we op het nieuws zagen dat de rechtszaak van Till heropend werd. Naar aanleiding van onze docu zouden de feiten opnieuw worden bekeken,” vertelt Ronnique opgewonden. „Het absurde is dat de daders, die zich al die tijd onkwetsbaar waanden, al schuld hadden bekend in een interview met het blad Look in 1956, maar daar is destijds niks mee gedaan. Toen de zaak in 2004 heropend werd zag heel Amerika dat de daders, die intussen al niet meer leefden, Emmett wel degelijk gelyncht hadden. Zelfs de vrouwen van de daders werden onder de loep genomen; zij waren misschien medeplichtig. De FBI is helaas niet tot vervolging over gegaan. Voor de schuld van de vrouwen was te weinig bewijs en de misdaad van hun mannen was verjaard. Maar toch: het feit dat het hele land kon zien dat de daders daadwerkelijk schuldig waren gaf ons een gevoel van gerechtigheid.” Het valt me op dat de symbolische functie van het heropenen van deze zaak het allerbelangrijkste is. Meer nog dan een daadwerkelijke veroordeling. Dat zowel Ronnique als een groot deel van de Afro-Amerikaanse gemeenschap met zoiets minimaals al zo blij kan zijn, zegt iets over de moeite die het Amerika kost om naar het verleden te kijken.

Hoe spannend deze periode ook was en hoe veel genoegdoening het verliefde stel haalde uit het feit dat ze de geschiedenis toch een beetje hadden kunnen herschrijven, er kwamen barsten in het succesverhaal. „Hoe meer erkenning de film kreeg, des te meer ik van Keith verwijderd raakte.” Ronnique’s blik wordt somber.

Ze kreeg de investeringen in de documentaire niet terug, waardoor ze haar stichtingen niet verder kon ontwikkelen en er volgde een definitieve breuk met Keith. Ze moet nu per dag kijken hoe ze rondkomt. Als ik even naar het toilet ga zie ik dat er scheuren in de badkuip zitten. Er is geen eten in huis en tijdens het interview hebben we alleen maar water gedronken. „Toch probeer ik positief te blijven,” zegt Ronnique op het moment dat ik de kamer weer inloop. „Ik doe alles om donateurs te vinden voor Learn My History, omdat ik wil dat kinderen precies weten hoe het verleden van Amerika eruit zag. En om ze te leren dat je je eigen achtergrond kunt ontstijgen. Je hoeft geen onderdeel te blijven van de negatieve statistieken. Ik heb een aantal prominenten aan mijn stichting verbonden, zoals de rappers van Public Enemy en Ice-T, de familie van Sean Bell en natuurlijk de familie Till. Zij steunen mij met alles.” Het leven is er voor Ronnique niet makkelijker op geworden. „Blanke mensen in het zuiden zijn bang dat hun cold case ook heropend wordt. Van hen hoeven bepaalde gebeurtenissen niet opgerakeld te worden. Ik word op het moment niet letterlijk bedreigd, maar ik pas goed op. Ik vertrouw niemand.” „Laten we nog eens naar het nummer van Dylan luisteren,” zegt ze, „je hebt het toch wel eens gehoord?” „Ik ken het uit m’n hoofd,” antwoord ik. Ronnique draait met haar heupen. „Het is zo prachtig geschreven. En juist dat Dylan geen Afro-Amerikaan is maakt het zo bijzonder.”

Iris Koppe is auteur. Haar recentste roman is ‘De man met de schaar’ (De Bezige Bij, 2011)

The Death Of Emmett Till - Bob Dylan

(Fragmenten)

’T was down in Mississippi not so long ago

When a young boy from Chicago town

Stepped through a Southern door/

This boy’s dreadful tragedy

I can still remember well

The color of his skin was black

And his name was Emmett Till/

Some men, they dragged him to a barn

And there they beat him up

They said they had a reason

But I can’t remember what/

They tortured him and did some things

Too evil to repeat

There were screaming sounds inside the barn

There was laughing sounds out on the street

Then they rolled his body down a gulf

Amidst a bloody red rain

And they threw him in the waters wide

To cease his screaming pain

[...]

If you can’t speak out against this kind of thing

A crime that’s so unjust

Your eyes are filled with dead men’s dirt

Your mind is filled with dust/

Your arms and legs

They must be in shackles and chains

And your blood, it must refuse to flow

For you let this human race

Fall down so God-awful low/

This song is just a reminder

To remind your fellow man

That this kind of thing still lives today

In that ghost-robed Ku Klux Klan/

But if all of us folks that thinks alike

If we gave all we could give

We could make this great land of ours

A greater place to live