Talent? Dan is deze baan niks voor jou!

Overheden nemen nauwelijks nieuw personeel aan. Dat heeft desastreuze gevolgen voor de kwaliteit van het ambtelijk apparaat.

’Op dit moment hebben wij helaas nauwelijks tot geen mogelijkheden voor nieuwe medewerkers. Vanwege allerlei rijksbrede ontwikkelingen is de verwachting dat dit de komende tijd zo zal blijven.” Dat is de teleurstellende boodschap voor bezoekers van de website van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) die op de button ‘werken bij de NMa’ hebben geklikt.

De gemeente Utrecht is zakelijker: „Momenteel geldt er een vacaturestop bij de gemeente Utrecht. Er zijn geen vacatures.” Op de website Provincieutrecht.heeft-vacatures.nl staat vermeld dat de provincie Utrecht geen vacatures heeft. De grote gemeentes Den Haag en Rotterdam hebben allebei voor hun organisaties van 7.500 en 14.000 zielen in totaal één baan beschikbaar.

2012 wordt een jaar van snelle doorstroming op de arbeidsmarkt. De tweede lichting babyboomers zwaait af en gaat AOW ontvangen. Volgens het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt betekent dit dat er tot 2016 een enorm aantal van twee miljoen arbeidskrachten vervangen moet worden. Ondertussen komt er door invoering van de langstudeerboete grote druk op studenten die in het laatste jaar van hun studie zitten om snel af te studeren. Na de zomer zal dan ook een recordaantal afgestudeerden de arbeidsmarkt op stromen.

Dit is goed nieuws voor werkgevers die willen investeren in nieuw talent: de oude garde neemt afscheid en er kan gekozen worden uit een brede poel van jonge werkzoekenden. Bedrijven beseffen dat: de komende maanden organiseren advocatenkantoren, consultancybureaus en banken hun traditionele ‘in-house dagen’. Studenten worden verwend met flitsende presentaties en luxe diners om ze warm te maken voor een sollicitatie.

En de overheid? Die staat erbij en kijkt ernaar. De gemeentes en de provincies moeten fors bezuinigen. Zij hebben daarom massaal besloten geen nieuw personeel aan te nemen. Door deze zogenoemde vacaturestops hoeven overheden geen ambtenaren te ontslaan. Want elke maand nemen er ambtenaren zelf ontslag of gaan met pensioen en zo dalen gestaag de uitgaven aan loon door overheden.

Dit lijkt een sympathieke en slimme manier om te bezuinigen. Maar het betekent vooral dat de overheid flink aan kwaliteit inboet. Want de ambtenaren die ontslag nemen, behoren vaak tot de beteren. Immers: door de crisis vinden alleen mensen met kwaliteiten een baan in het bedrijfsleven of weten geld te verdienen met een eigen bedrijf. De vacaturestops houden de talenten tegen die de goede, maar weggevallen ambtenaren zouden kunnen vervangen.

De vacaturestops zijn extra dramatisch omdat de grote steden veel ambtelijke problemen hebben waarvoor talent nodig is om die op te lossen. Sterker nog: juist vers bloed kan er voor zorgen dat de ambtelijke cultuur verandert. En dat is gezien de problemen nodig.

Gemeentes zijn vaak niet in staat om grote projecten binnen budget te houden. De Amsterdamse Noord/Zuidlijn is wereldwijd bekend, maar ook het verbouwen van het Stedelijk Museum en het renoveren van de enige metrotunnel van de stad kosten de hoofdstad tientallen miljoenen meer dan gepland. De gemeente heeft haar verkeersdienst vorig jaar laten doorlichten door twee onderzoeksbureaus. Hun conclusie: de kostenoverschrijdingen worden veroorzaakt door ‘een tekort aan professionaliteit op het gebied van inkoop en aanbesteden’, waardoor de opdrachten vaak aan de goedkoopste partij worden gegund, met een verhoogd risico op ‘vechtcontracten’. In Apeldoorn trad onlangs het hele stadsbestuur af toen bleek dat voor 200 miljoen aan grond was gekocht, terwijl er geen markt is voor huizenbouw. Rotterdam was 55 miljoen te veel kwijt aan de bouw van een parkeergarage, die bekend is komen te staan als de ‘Blunderput’, omdat achteraf bleek dat de gemeentelijke diensten volledig langs elkaar heen hadden gewerkt.

Te weinig professionaliteit in de organisatie dus, maar desondanks houden gemeentes en provincies hun deuren gesloten voor vers bloed. „We doen er alles aan om ervoor te zorgen dat er niemand wordt ontslagen”, zei de Amsterdamse wethouder Personeel zelfs. Maar niemand ontslaan betekent dat het nog veel langer zal duren voordat er weer nieuwe mensen kunnen worden aangenomen. Het kwaliteitsverschil tussen overheid en bedrijfsleven wordt zo steeds groter.

Komende zomer zal de grootste lichting studenten ooit de universiteiten verlaten. Dat biedt de mogelijkheid om te profiteren van het grote aanbod aan nieuw bloed. De overheid moet dan niet werkloos toezien hoe al het nieuwe talent voor de publieke sector verloren gaat, maar durven om slecht presterende ambtenaren te ontslaan en vacatures open te stellen.

Dat kost op korte termijn meer geld, maar is de enige manier om slimmer en goedkoper te kunnen werken. Overheden: open de talentenjacht!

Jan Paternotte en Carlien Roodink zijn respectievelijk fractievoorzitter en raadslid voor D66 in de gemeenteraad van Amsterdam.