Stemmen op Poetin (5)

Of Poetin nu met 53 procent heeft gewonnen, zoals Russische verkiezingswaarnemers van Burger Waarnemer, Jabloko en Golos beweren (zie Novaja Gazeta van vandaag), of met 64 procent, zoals de Centrale Kiescommissie zegt, sowieso is hij de winnaar van de afgelopen presidentsverkiezingen. Want zelfs als je van die 53 procent alle stemmen aftrekt, die min of meer onder dwang zijn uitgebracht, dan nog blijft er een harde kern van zo’n 35 procent van het electoraat over, die echt in hem gelooft. En daarmee wint hij van alle andere presindetskandidaten.

Die kern van Poetin-aanhangers kom je weliswaar in beperkte mate tegen in Moskou en Sint-Petersburg, maar bevindt zich vooral in de provincie. Op het Manegeplein waren ze de afgelopen dagen niet te vinden, want iedere ‘Poetinaanhanger’ of Nasji-activist die daar rondliep, was toch echt alleen tegen betaling komen opdagen, het spijt me voor hen die anders geloofden.

In de provincie wordt Poetin gezien als de beste garantie voor stabiliteit en vooruitgang. Ook heeft hij daar de reputatie van de enige die het Amerikaanse beest buiten de poorten kan houden. Want als er iets de afgelopen maanden is gebleken, dan is het hoe groot het wantrouwen van Poetin jegens de Verenigde Staten is. Niet ten onrechte wordt er in veel media op gewezen dat de Oost-Westbetrekkingen moeilijke tijden te wachten staan. Dat kon je ook al opmerken uit de eerste felicitaties die Poetin ontving: van de bevriende  leiders van Syrië en Iran.

Toch moet  je de verkiezingsstrijd ook oneerlijk noemen. Want Poetins zogenaamde tegenkandidaten hebben - zoals door de OVSE ook is benadrukt - amper kans gekregen om een normale verkiezingscampagne te voeren. Poetin heeft de afgelopen maanden heel Rusland doorgereisd, overal grote financiële beloftes gedaan, vooral aan het leger. Als beheerder van de staatskas kan hij dat makkelijk doen. Het is de klassieke methode van presidenten uit Zuid-Amerikaanse bananenrepublieken, waarvan het huidige Rusland sinds 1996 een Europese variant is geworden. Bovendien waren de tegenkandidaten als alternatief voor Poetin in de ogen van veel Russen ongeloofwaardig, juist omdat iedereen weet dat ze marionetten van het Kremlin zijn.

Rusland maakt zich nu op voor een nieuwe periode onder Poetin. Maar het zal minder makkelijk gaan dan voorheen, omdat, hoe je het ook wendt of keert, er een groep in de twee belangrijkste steden van het land is opgestaan, de zogenoemde middenklasse, die het niet met zijn politiek eens is en een rechtstaat eist. Een groep die Poetin nodig heeft voor het moderniseren van zijn land, omdat de leden ervan hoog opgeleid zijn en onmisbaar voor de dienstensector die vooral in Moskou groeit en groeit. En zonder  rechtstaat kun je die modernisering wel vergeten, omdat in dat geval geen bezit veilig is.

Hoe het Kremlin erin zal slagen die middenklasse te paciferen, wordt de grote vraag van de komende maanden. De mogelijke vrijlating van Chodorkovski, zoals gisteren door Medvedev werd aangekondigd nadat hij – met toestemming van Poetin - opdracht had gegeven om de aanklacht tegen de in ongenade gevallen oligarch opnieuw te onderzoeken, zou een eerste stap kunnen zijn. Al kan ik het me niet voorstellen dat dit gebeurt, gezien de haatdragende taal die Poetin in het nabije verleden aan Chodorkovski’s adres heeft geuit en het gevaar dat de  charismatische en bij de protesterende middenklasse geliefde Chodorkovski op politiek gebied voor hem vormt.

http://www.youtube.com/watch?v=xSzAcIgv9NU Intussen lijken de oppositie en de leiders van de massaprotesten tegen Poetin in een crisis te zitten. Ze zijn nog net zo hopeloos verdeeld als in december, hebben geen echte leider (slechts 36 procent ziet zo’n leider in Navalny) en krijgen minder mensen op de been (zie maandag). Het hardhandige politieoptreden, afgelopen maandag op het Poesjkinplein, tegen hen die na afloop van de betoging weigerden te vertrekken, heeft velen bovendien angst ingeboezemd.

De politiegeneraals, die bij de Poesjkinbiosscoop vanaf een verhoging lachend en zelfingenomen toekeken hoe hun manschappen te werk gingen alsof ze naar een slapstickfilm keken, verschilden trouwens in hoge mate van de angstige ordehandhavers in burger, die ik tijdens de betoging van 5 december zag. ,,Met een beetje geluk kunnen we nog twaalf jaar door sparen,” zei vanmorgen mijn bovenbuurman, een politiegeneraal, die net een tweede villa in Zuid-Frankrijk heeft gekocht.

Gisteravond was het Poesjkinplein opnieuw afgesloten door de politie, omdat er, net zoals vanavond, een niet-toegestane betoging was aangekondigd. Iedereen die toch met een wit lintje op het plein verscheen, werd meteen in de boevenwagen gestopt. Die vorm van intimidatie zal de komende dagen nog wel even doorgaan, vanwege de effectieve, afschrikwekkende werking die ervan uitgaat.

Zaterdag wordt op de Nieuwe Arbat een nieuwe anti-Poetindemonstratie gehouden. Er mogen maximaal 50.000 mensen aan meedoen. Maar zoals het er nu naar uitziet, wordt het geen succes. Voor de protesterende middenklasse lijkt het over, wat maandagavond al te merken was aan de neerslachtigheid die in hun gelederen was waar te nemen.   Zolang de olieprijs hoog staat, zitten Poetin en zijn clan goed. De behoudende Russen kunnen  tevreden zijn.

De vraag is alleen hoe lang dat  gaat duren. Het lijkt er namelijk op  dat er onder Poetins systeem van een zich verveelvoudigende corruptie en een gebrek aan initiatief om de economie daadwerkelijk te diversifiëren er de komende jaren sprake zal zijn van stagnatie. Zeker nu Poetin een groot deel van het budget aan het leger gaat uitgeven en, zoals de bekwame ex-minister van Financiën Koedrin in september al heeft aangegeven, er over een paar jaar geen kopeke meer over is om de pensioenen van te betalen en het onderwijs en de wetenschap weer een beetje op niveau te krijgen. Ook wat dat  betreft begint Rusland steeds meer op het door het Nederlandse bedrijfsleven bewonderde Chili van generaal Pinochet en buurland Wit-Rusland te lijken. Door iedereen moet daarom gehoopt worden dat Poetin de komende jaren de hebzucht  van de hem omringende machtselite (voor hun namen, miljardenvermogens, familiebanden, etc. zie: http://eng.election2012.ru/reports/1/) in bedwang kan houden en er, anders dan Medvedev, in slaagt de economie van zijn land te hervormen en  nieuwe oppositiepartijen een kans te geven.