Het wordt Mitt Romney, maar hij is straks wel beschadigd

Mitt Romney won vannacht voorverkiezingen in zes van de tien staten, inclusief Ohio, dat in november een swing state is in de strijd met president Obama. Na Super Tuesday is de kans klein dat Romney de nominatie als Republikeinse presidentskandidaat nog misloopt. Maar zijn zeges zijn vaak nipt en zijn rivalen in de ernstig verdeelde partij geven de strijd niet op. Santorum claimde vanmorgen ‘de morele zege’.

De Republikeinse nominatie voor de presidentsverkiezingen kan Mitt Romney nauwelijks nog ontgaan, nu hij op Super Tuesday in zes van de tien staten heeft gewonnen, inclusief, met een nipte marge van enkele duizenden stemmen, het felbevochten Ohio.

Romney kan nu rekenen op 415 gedelegeerden op de Republikeinse Conventie deze zomer. Voor de nominatie zijn er 1.144 nodig. Romneys grootste rivaal Rick Santorum heeft er 176, en komt op steeds grotere achterstand.

Toch was enige vreugde bij Mitt Romney niet te zien, toen hij vanmorgen in Boston de vuist balde en zei: „Ik ga die nominatie halen.” Hij verzuchtte dat hij naar huis wilde, om na maanden campagnevoeren weer in zijn eigen bed te slapen. Hij raffelde hakkelend zijn speech af en vertrok inderdaad meteen naar zijn huis, verderop in Massachusetts.

Bij Romney leek de ergernis over de eindeloos durende strijd om de nominatie het te winnen van verkiezingseuforie. Ja, hij wordt de Republikeinse kandidaat die het in november gaat opnemen tegen president Obama: daaraan twijfelen steeds minder Republikeinen. Maar voorlopig is hij niet af van de lange, slopende voorverkiezingen in zijn eigen partij.

Amerikaanse media vergelijken de strijd om de Republikeinse nominatie al met een dansmarathon, zoals werkloze Amerikanen die aan het begin van de vorige eeuw organiseerden. Deelnemers dansten net zo lang tot er nog één overblijver op zijn benen stond. Publiek kwam er aanvankelijk massaal op af, maar droop uiteindelijk verveeld af.

De drie kandidaten die nog strijd leveren tegen Romney – de conservatieve runner-up Rick Santorum, vechtjas Newt Gingrich, en de vooral bij jongere Republikeinen populaire anti-overheidsactivist Ron Paul – hebben allen zo hun redenen om te blijven meedoen.

Gingrich is als een schildpad die langzaam zijn weg aflegt, vertelde hij gisteren zelf in Georgia. De schildpad is bovendien zo gekwetst door Romneys anti-Gingrichcampagne dat hij alleen al blijft meedoen om Romney te pijnigen. Santorum begint eindelijk geldschieters te krijgen, en kan blijven meedoen om de conservatieve evangelicals een stem te geven op de Republikeinse Conventie. Zo kan hij de partijkoers beïnvloeden, zelfs als hij kansloos is voor de nominatie.

Om nog serieus kans te maken op de Republikeinse nominatie, had Santorum vannacht op Super Tuesday een beter resultaat moeten boeken dan de „paar gouden medailles en de vele zilveren medailles” waarmee hij zich vanochtend content toonde. Romney won behalve in Ohio ook in Massachusetts, waar hij gouverneur was, Virginia, Vermont, Idaho en ook in Alaska. Santorum pakte de winst in de conservatieve staten Tennessee, Oklahoma en North Dakota. Gingrich won zijn thuisstaat Georgia, de grootste staat die deelnam.

Bij de stemming op de Republikeinse Conventie zal Romney deze nederlagen niet zo hard voelen. Om de verkiezingen spannender te maken, heeft de Republikeinse partij het principe dat de winnaar alle gedelegeerden krijgt, in veel staten ingeruild voor evenredigheid. Het systeem pakt gunstig uit voor Romney: zo wint hij vrijwel alle gedelegeerden in Virginia en Vermont, en blijft de schade beperkt in staten waar hij het slecht deed, zoals Tennessee.

Tot zover is het rekenkunde. Maar voorverkiezingen gaan ook, en vooral, over consensus, dat is een oude politieke wet in Amerika. Zodra één kandidaat doorbreekt, wordt de voorverkiezing een zegetocht voor de onvermijdelijke winnaar. Zo ging het met McCain, en met George W. Bush. Voor Romney lijkt de zegetocht nu meer op een lijdensweg: hij nadert de kandidatuur zonder onomstreden te worden.

Voor een deel is dat gevolg van een misrekening van de partij. De Republikeinen hebben bewust gekozen voor een proces dat de strijd lang open houdt. Jaloers waren ze op de Democratische voorverkiezingen van 2008, die uitliepen op een thriller tussen Barack Obama en Hillary Clinton. De Republikeinse nominatie van John McCain werd er door overschaduwd, waardoor hij veel minder in het nieuws was.

Deze keer zou het een echte race worden. De partij smeerde de voorverkiezingen uit over zes maanden, met grote staten als Texas en Californië pas laat in de race. Staten die vroege voorverkiezingen wilden (omdat dat media-aandacht en toerisme oplevert), kregen ‘straf’: de grote staat Florida mocht in januari maar de helft van de gedelegeerden kiezen.

Republikeinen uit de partijtop zeggen dat ze spijt hebben van deze opzet. „Kiezers houden niet van dit gekibbel”, zei gouverneur Rick Snyder van Michigan, een Romney-aanhanger. „Onze kansen voor de landelijke verkiezingen zouden anders een stuk beter zijn geweest”, meent oud-partijvoorzitter Haley Barbour.

De voorverkiezingen laten keer op keer zien dat de Republikeinse partij ernstig verdeeld is. De frictie tussen gematigde Republikeinen in de kuststaten (pro-Romney) en evangelische en Tea Party-Republikeinen (meer voor Santorum en Gingrich) is nu een diepe kloof geworden. Op Super Tuesday werd dat mooi zichtbaar. In kuststaten won Romney ruim, in de conservatieve staten was hij nergens. In vier staten wist hij niet eens 30 procent te halen.

Santorum greep de uitslag aan om zichzelf tot morele winnaar van de avond uit te roepen. Hij had, zei hij voor zijn aanhangers in Ohio, de „blue collar workers” (arbeiders) verenigd tegen de kandidaat van het grote geld. Meer dan gewoonlijk sprak Santorum over de economie, in plaats van zijn traditionele thema’s als abortus. Hij probeert er een klassenstrijd van te maken tussen de kleine man en de politieke elite.

In zulke termen gaat het slopende gevecht voor Romney door, ook na Super Tuesday. Hij dreigt de strijd met Obama in te gaan als een beschadigde kandidaat. Zijn tegenstanders hebben het enthousiasme in de eigen partij voor Romney vermalen. Elk debat, elke toespraak oogt hij vermoeider, en minder ongedwongen.

Romney moet ook vrezen voor zijn wervingskracht onder onafhankelijke kiezers. Zijn nipte winst in Ohio, een van de belangrijkste swing states dit najaar, is geen bemoedigend teken voor hem. De komende dagen zijn er voorverkiezingen in de staten Alabama, Mississippi en Kansas. Geen staten die Romney liggen. De kans is groot dat Gingrich en Santorum daar de buit verdelen.