Bloedmooie animaties van geprogrammeerde celdood

Voor de meeste mensen is één keer optreden op een TED-evenement al een soort oeuvreprijs. Van Drew Berry zijn in de afgelopen twaalf maanden drie TED-lezingen online gepubliceerd, waarvan de laatste in januari. In 2005 ontving hij een Emmy Award voor zijn bijdrage aan een documentaire serie over DNA van de Amerikaanse publieke omroep PBS (Public Broadcasting Service). In februari zijn twee versies van deze serie op YouTube verschenen.

Drew Berry maakt computeranimaties over microbiologische processen. Bewonderaars vergelijken hem met Michelangelo of Steven Spielberg. Hij heeft naam gemaakt met videofragmenten die in detail laten zien hoe DNA wordt gekopieerd. Het zijn de moleculaire processen die vwo-scholieren hebben leren kennen via schematische voorstellingen op het schoolbord en die in populair-wetenschappelijke bladen met mooie graphics worden geïllustreerd.

Berry reconstrueert nauwgezet het driedimensionale proces dat in de microbiologie inmiddels bekend is, en laat het bovendien bewegen. ‘Een kopietje draaien’ van een stuk DNA ziet er dan behoorlijk ingewikkeld uit. Beide strengen van de DNA-ritssluiting moeten worden verdubbeld, maar de procedures voor ‘links’ en ‘rechts’ verschillen iets en het mechanisme is dus niet symmetrisch. Wel oogt het allemaal verrassend machinaal. Berry heeft verder de goede smaak om zijn animaties te voorzien van geluidseffecten. Terwijl je de moleculaire grijparmen in de weer ziet, hoor je klanken die je associeert met zaken als hamers op aambeelden, nietpistolen en enigszins roestige scharnieren. Dat versterkt de indruk dat je zit te kijken naar een op schaal verkleinde autofabriek, en daardoor lijkt het allemaal des te begrijpelijker.

Een andere prachtige animatie van Berry betreft de celdeling. Daarbij moeten de chromosomen, nadat ze zijn verdubbeld, uit elkaar worden getrokken naar de verschillende helften van de delende cel. Berry zoomt in op de microtubuli die dat trekwerk doen en richt zijn loep vooral op de plek waar deze aan een chromosoom ontspruiten. Het is net of je een set hoogspanningsleidingen gesponnen ziet worden. Wanneer het chromosoom klaar is voor de deling vertrekken er moleculen van een signaalstof langs deze kabels. Deze moleculen zijn net robots en hun beweging heeft griezelig veel weg van lopen.

Hier moet je echt in je arm knijpen en jezelf eraan herinneren dat Drew Berry academische opleidingen in celbiologie en microscopie op zak heeft, dat hij de laatste stand van de wetenschappelijke kennis weergeeft en dat zijn artistieke inbreng zich beperkt tot zaken als kleurgebruik en virtuele belichting.

Na dit prijswinnende werk heeft Berry verschillende prachtige en verhelderende animaties gemaakt, bijvoorbeeld over type 1 diabetes, over de levenscyclus van de malariaparasiet, over de werking van hersencellen en over apoptosis (geprogrammeerde celdood). Je zou wensen dat hij een compleet leerboek van de microbiologie maakte in de vorm van animatiefilms.

Bekijk de animaties via nrc.nl/bekijks